Ulica Jurija Gagarina w Warszawie
Sielce, Ujazdów | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
![]() Ulica Gagarina przy ulicy Czerniakowskiej (2016) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Państwo |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Miejscowość | Warszawa | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Długość | 1210 m | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Poprzednie nazwy | Nowoparkowa | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Przebieg | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Położenie na mapie Warszawy ![]() | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Położenie na mapie województwa mazowieckiego ![]() | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
![]() | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Ulica Jurija Gagarina – ulica w warszawskich dzielnicach Mokotów i Śródmieście, biegnąca od ul. Czerniakowskiej do ul. Belwederskiej.
Historia
Najstarszą zabudową wzdłuż linii dzisiejszej ul. Gagarina była narożna willa przy ulicy Belwederskiej oraz rozebrane w czasie II wojny światowej rogatki czerniakowskie z około 1820, zlokalizowane przy dzisiejszym skrzyżowaniu ulic Gagarina i Czerniakowskiej[1]. U zbiegu ulicy Belwederskiej z ulicą Sułkowicką w 1881 wybudowano schronisko dla paralityków, należące do gminy ewangelicko-augsburskiej. Autorem projektu budynku był Jan Kacper Heurich. W 1889 wzniesiono tam tylną oficynę według projektu Józefa Piusa Dziekońskiego, zaś parcela zakładu sięgała aż do linii ulicy Podchorążych. Dalsza zabudowa miała dużo skromniejszy charakter; były to niewielkie kamieniczki, szopy i niewielkie oficynki.
Nowoczesną zabudowę przyniósł dopiero koniec lat trzydziestych; w ciągu ulicy Gagarina ocalało kilka kamienic wybudowanych w tym okresie przy ulicy Podchorążych. Przebicie arterii łączącej ul. Czerniakowską z ul. Belwederską planowano już w latach trzydziestych; nie zamierzano jednak wprowadzać tak drastycznych zmian w urbanistyce Sielc.
W czasie okupacji niemieckiej w budynku nr 33 (w tamtym czasie ul. Podchorążych 101) działał sklepik z wyrobami tabacznymi prowadzony przez Zofię Nałkowską i jej siostrę Hannę[2]. Rok 1944 przyniósł w okolicy niewielkie zniszczenia; zupełnemu zburzeniu uległy tylko najstarsze obiekty.
Ulicę wybudowano w latach 1956−1957 i nadano jej początkowo nazwę ulica Nowoparkowa[3]. Powstała w miejscu uliczek dawnej osady Sielce, wytyczonych na przełomie XIX i XX wieku. Wchłonięte przez nową arterię nostały dotychczasowe ulice Ryżewska, planowana niegdyś Wapiennicza, Sukcesorska, Bończa oraz fragment ulicy Podchorążych, noszącej dawniej nazwę Okopowa. Przestały istnieć także pobliskie ulice Astronomiczna, Janowska i Magnuszewska (do 1916 nosząca nazwę Wspólna). Budowa ulicy wiązała się z wyburzeniem znacznej liczby budynków.
Otwarcie ulicy Nowoparkowej wraz z przebiegającą wzdłuż niej linią tramwajową nastąpiło 20 lipca 1957[4]. Była ulicą jednojezdniową z torowiskiem tramwajowym po północnej stronie jezdni oraz rezerwą pod drugą jezdnię po północnej stronie torowiska. Przebiegająca wzdłuż ulicy linia tramwajowa stanowiła część trasy do Wilanowa i była obsługiwana przez tramwaje linii 16, 33 i 33 „BIS”[5][6][7].
Uchwałą Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia 8 czerwca 1961 ulicy Nowoparkowej nadano nazwę Jurija Gagarina[8][9].
11 listopada 1973, w związku z budową Wisłostrady, zlikwidowano wybudowaną 16 lat wcześniej linię tramwajową przebiegającą wzdłuż ulicy oraz rozpoczęto prace mające na celu poszerzenie części drogowej ulicy do dwóch jezdni o trzech pasach ruchu w każdym kierunku[10]. Do obsługi ulicy skierowano komunikację autobusową, zaś 28 października 1976 poszerzoną i przebudowaną ulicę połączono z przedłużoną ulicą Spacerową[11].
W trakcie przygotowań do budowy wzniesionej w latach 1975−1980 księgarni „Uniwersus”, przy głosach społecznego sprzeciwu, zburzono będącą do końca miejscem kultu religijnego kaplicę dawnego zakładu paralityków oraz XIX-wieczną willę u zbiegu z ul. Belwederską[12].
5 maja 2020 podpisano umowę na projekt i budowę linii tramwajowej wzdłuż ulicy oraz kolektora kanalizacyjnego Mokotowskiego Bis pod jej północną jezdnią[13][14]. W maju 2022 rozpoczęto rozpoczęto budowę kolektora oraz odbudowę linii tramwajowej[15]. 13 maja 2024 otwarte zostały przebudowane jezdnie ulicy zwężone do dwóch pasów ruchu w każdym kierunku oraz nowa droga dla rowerów po północnej stronie ulicy[16], zaś 14 maja 2024 została oddana do użytku odbudowana linia tramwajowa wzdłuż całej długości ulicy[17].
Ważniejsze obiekty
- Siedziba JEMS Architekci (nr 28a)
- Ambasada Austrii (nr 34)
Przypisy
- ↑ Michał Szymański: Tajemnicze miasto. Spacery po Warszawie. Część IX: Dzielnica Mokotów: Sielce, Sadyba, Stegny, Służew. Warszawa: Wydawnictwo CM, 2018, s. 9. ISBN 978-83-66022-56-0.
- ↑ Danuta Szmit-Zawierucha: Ludzie i pejzaże Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Veda, 2005, s. 166. ISBN 83-85584-90-0.
- ↑ Ulica Jurija Gagarina. Dzielnica Śródmieście m. st. Warszawy. [dostęp 2015-08-21]. Cytat: ...Zabudowa ta, uzupełniona niewielką liczbą nowych domów w okresie międzywojennym, została wypalona w 1944. Po wyburzeniu ruin zaprojektowano i zrealizowano nową szeroką ulicę z dwiema jezdniami i wydzielonymi torami tramwajowymi, obudowaną blokami mieszkalnymi. Nazwano ją ul. Nowoparkową; w 1961 ulicę przemianowano na ul. Jurija Gagarina, ku czci pierwszego kosmonauty świata, po jego bohaterskim locie na orbicie okołoziemskiej. ... (pol.).
- ↑ Bronisław Ryś: Mokotów w okresie PRL [w:] Dzieje Mokotowa. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1972, s. 237.
- ↑ Linia tramwajowa zwykła 16. Trasbus.com – Historia warszawskiej komunikacji miejskiej. [dostęp 2023-04-11]. (pol.).
- ↑ Linia tramwajowa zwykła 33. Trasbus.com – Historia warszawskiej komunikacji miejskiej. [dostęp 2023-04-11]. (pol.).
- ↑ Linia tramwajowa zwykła 33 BIS. Trasbus.com – Historia warszawskiej komunikacji miejskiej. [dostęp 2023-04-11]. (pol.).
- ↑ Uchwała nr 13 Rady Narodowej m.st. Warszawy z 8 czerwca 1961 r. w sprawie zmiany nazw ulic. „Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy”. nr 13, poz. 65, s. 1, 1961-06-30.
- ↑ Kwiryna Handke: Słownik nazewnictwa Warszawy. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, 1998, s. 389. ISBN 83-86619-97X.
- ↑ Linia tramwajowa zwykła 33 BIS. Trasbus.com – Historia warszawskiej komunikacji miejskiej. [dostęp 2023-04-11]. (pol.).
- ↑ Linia autobusowa zwykła 180. Trasbus.com – Historia warszawskiej komunikacji miejskiej. [dostęp 2024-05-08]. (pol.).
- ↑ Uniwersus — Centralny Dom Handlowy Domu Książki - Powojenny Modernizm [online], cargocollective.com [dostęp 2022-05-02] .
- ↑ Michał Wojtczuk. Wydłużą Burzowiec Mokotowski. „Gazeta Stołeczna”, s. 2, 11 grudnia 2023.
- ↑ Witold Urbanowicz: Warszawa: Jest umowa na budowę trasy tramwajowej na ul. Gagarina. transport-publiczny.pl, 2020-05-06. [dostęp 2024-05-08]. (pol.).
- ↑ Witold Urbanowicz: Warszawa: Rusza budowa kolektora i tramwaju na Gagarina. transport-publiczny.pl, 2022-05-05. [dostęp 2023-04-11]. (pol.).
- ↑ Na Spacerowej w dwóch kierunkach. Duże zmiany w ruchu na Mokotowie. rdc.pl, 2024-05-13. [dostęp 2024-05-14]. (pol.).
- ↑ Witold Urbanowicz: Warszawa: Tramwaj dotarł na Sielce. Tory na Gagarina otwarte. transport-publiczny.pl, 2024-05-14. [dostęp 2024-05-14]. (pol.).
Bibliografia
- Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy, tom 4. Towarzystwo Opieki nad Zabytkami, 1995, s. 16. ISBN 83909794-5-4.