1 Dywizja Litewsko-Białoruska
![]() Odznaka Dywizji Litewsko-Białoruskiej | |||
Historia | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Sformowanie | 1919 | ||
Rozformowanie | 1921 | ||
Tradycje | |||
Kontynuacja | 19 Dywizja Piechoty (II RP) | ||
Dowódcy | |||
Pierwszy | płk Bolesław Frej | ||
Działania zbrojne | |||
wojna polsko-bolszewicka bitwa pod Leplem (14-15 V 1920) bitwa pod Lipskiem (18–19 V 1920) bitwa pod Czernicą (24–25 VI 1920) bitwa pod Czernicą Wielką (4–5 VII 1920) bitwa nad Autą (4–6 lipca 1920) bitwa pod Mostami (22–23 VII 1920) bitwa pod Rosią (24-25 VII 1920) bitwa pod Ciechanowcem (1–3 VIII 1920) bitwa nad Niemnem (20–26 IX 1920) bitwa pod Krwawym Borem (27–28 IX 1920) | |||
Organizacja | |||
Rodzaj wojsk | Piechota | ||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Sztab_1_Dywizji_Litewsko-Bia%C5%82oruskiej_-_gen._Iwaszkiewicz_p%C5%82k_Kessler.jpg/240px-Sztab_1_Dywizji_Litewsko-Bia%C5%82oruskiej_-_gen._Iwaszkiewicz_p%C5%82k_Kessler.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Oficerowie_1_Dywizji_Litewsko-Bia%C5%82oruskiej_w_Wo%C5%82kowysku.jpg/240px-Oficerowie_1_Dywizji_Litewsko-Bia%C5%82oruskiej_w_Wo%C5%82kowysku.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/Szeptycki.jpg/200px-Szeptycki.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2e/Bitwa_berezyna_g_1920.png/210px-Bitwa_berezyna_g_1920.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Ofensywa_4lipca1920.png/210px-Ofensywa_4lipca1920.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6a/Szlak_3ksap_1_d_lb.png/210px-Szlak_3ksap_1_d_lb.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/Bitwa_lida_lipiec_1920.png/200px-Bitwa_lida_lipiec_1920.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/33/Bitwa_bransk_1920.png/210px-Bitwa_bransk_1920.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b4/Bitwa_lida_3_1920.png/210px-Bitwa_lida_3_1920.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/B_n_Niemnem.png/200px-B_n_Niemnem.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bf/Bitwa_o_granice_1920.png/200px-Bitwa_o_granice_1920.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/46/85pstrz.png/200px-85pstrz.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/86pstrz.png/200px-86pstrz.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ca/81psg_m4.png/200px-81psg_m4.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9f/80pstrz.png/200px-80pstrz.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/79pstrz.png/200px-79pstrz.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/71/77pstrz.png/200px-77pstrz.png)
1 Dywizja Litewsko-Białoruska (1 DLit.-Biał.) – wielka jednostka piechoty Wojska Polskiego w latach 1918–1921.
Formowanie
Wraz z wycofywaniem się wojsk niemieckich z terytorium Imperium Rosyjskiego, na opuszczonych przez nich terenach zamieszkanych przez Polaków zaczęły formować się polskie samoobrony kresowe. Polityczny mecenat nad nimi sprawował powstały w listopadzie 1918 Komitet Obrony Kresów Wschodnich[1] pod prezesurą księcia Eustachego Sapiehy. Komitet w znacznym stopniu finansował te oddziały[potrzebny przypis]. Pojawiła się potrzeba włączenia ich w skład regularnego Wojska Polskiego. Cel ten miał zostać zrealizowany poprzez utworzenie Dywizji Litewsko-Białoruskiej. Dywizja została sformowana zgodnie z rozkazem Naczelnego Wodza Wojska Polskiego Józefa Piłsudskiego nr 1132/I z 26 listopada 1918 roku[2]:
(…) Dla uchronienia Polaków i mienia polskiego na Kresach Wschodnich Naczelne Dowództwo WP zamierza tworzyć dywizję litewsko-białoruską, uwzględniając już tam istniejące związki. Społeczeństwo polskie przez „Komitet Obrony Kresów Wschodnich” niesie pomoc we wszystkich kierunkach[1].
Dywizja Litewsko-Białoruska miała skupiać ochotników z Kresów Wschodnich, przede wszystkim zgrupowanych w istniejących już Samoobronach kresowych. Jej dowódcą został gen. Wacław Iwaszkiewicz-Rudoszański[1]. Szefem sztabu dywizji mianowano płk Edmunda Kesslera[potrzebny przypis]. Według rozkazu Dywizja miała mieć następującą strukturę:
- 1 Brygada Litewsko-Białoruska – złożona z 2 pułków: suwalskiego i kowieńskiego;
- 2 Brygada Litewsko-Białoruska – złożona z 2 pułków: grodzieńskiego i białostockiego;
- 3 Brygada Litewsko-Białoruska – złożona z 2 pułków: wileńskiego i mińskiego;
- pułk kawalerii;
- oddział artylerii[1].
Zakładano przy tym, że z czasem Dywizja rozwinie się w trzypułkowe brygady. Początkowo tempo jej tworzenia było powolne. Pierwszym sformowanym pułkiem był miński pułk piechoty, utworzony rozkazem z 10 grudnia 1918 roku. W jego skład weszło ok. 1000 ochotników z grupy mińskiej pod dowództwem płk. Fabiana Kobordo. Następnie, 19 grudnia, utworzono wileński pułk strzelców pod dowództwem płk. Kazimierza Skrzyszewskiego. Formowanie Dywizji nabrało tempa dopiero w styczniu 1919 roku, po licznym napływie ochotników ze wschodu, przede wszystkim członków samoobrony Litwy i Białorusi. Początkowo miejscem organizacji Dywizji była Ostrów Mazowiecka, następnie miał się nim stać Wołkowysk[1].
Działania zbrojne
Jesienią 1918 roku, kiedy Wojsko Polskie było jeszcze bardzo nieliczne i już zaangażowane w walki z Ukraińcami w Galicji Wschodniej, Dywizja Litewsko-Białoruska była jedną z zaledwie dwóch grup polskich wojsk działających na północno-wschodnim pograniczu Polski[3]. Początkowo otrzymała ona rozkazy o charakterze defensywnym. 11 stycznia 1919 roku ukazała się instrukcja Sztabu Generalnego WP, która dawała jej bardziej ofensywne zadania. Zgodnie z nią, Dywizja powinna kierować się na Prużanę, Kobryń, Wołkowysk i Grodno, przejmując terytoria od wycofujących się wojsk niemieckich, a tym samym zapobiegając ich zajęciu przez Armię Czerwoną. Zadanie to jednak przekraczało możliwości Dywizji, liczącej wówczas nieco ponad 2 tysiące żołnierzy[1].
Po reorganizacji Dywizja składała się z trzech brygad piechoty. W każdej brygadzie znajdowały się dwa pułki strzelców.
- Dowództwo dywizji
- I Brygada – płk Bolesław Frej (od 3 IV 1919)
- Białostocki pułk strzelców
- Lidzki pułk strzelców
- II Brygada – gen. ppor. Adam Mokrzecki (od 3 IV 1919)
- Kowieński pułk strzelców
- Grodzieński pułk strzelców
- III Brygada – płk Aleksander Boruszczak (od 3 IV 1919)
- Wileński pułk strzelców
- Miński pułk strzelców
- kompania telegraficzna
21 października 1919 na bazie dywizji sformowano dwie wielkie jednostki piechoty – 1 i 2 Dywizja Litewsko-Białoruska. W skład każdej z nich wchodziły dwie brygady złożone z dwóch pułków strzelców. Po reorganizacji struktura organizacyjna dywizji wyglądała następująco:
- dowództwo dywizji
- I Brygada
- Wileński pułk strzelców
- Miński Pułk Strzelców
- II Brygada
- Grodzieński pułk strzelców
- Nowogródzki pułk strzelców
- I Brygada Artylerii
- 1 pułk artylerii polowej Litewsko-Białoruski
- 1 dywizjon artylerii ciężkiej Litewski-Białoruski
- III dywizjon 3 pułku strzelców konnych
- XIX Batalion Saperów
7 października 1920 dywizja „zbuntowała się” i zajęła Wilno, a następnie weszła w skład Wojska Litwy Środkowej i została zreorganizowana. Na jej bazie utworzono trzy samodzielne brygady. Brygady I i II pozostały w dotychczasowym składzie. Brygadę III utworzono z 5 Ochotniczego pułku strzelców i 6 Harcerskiego pułku strzelców.
W wyniku kolejnej reorganizacji Wojsk Litwy Środkowej utworzono 1, 2 i 3 Dywizję Litewsko-Białoruską. W skład każdej z nich włączono dwa pułki strzelców. 5 Ochotniczy pułk strzelców został rozformowany, a 6 Harcerski pułk strzelców stał się jednostką samodzielną.
- 1 Dywizja Litewsko-Białoruska
- Wileński pułk strzelców
- Miński pułk strzelców
- 2 Dywizja Litewsko-Białoruska
- Grodzieński pułk strzelców
- Nowogródzki pułk strzelców
- 3 Dywizja Litewsko-Białoruska
- Lidzki pułk strzelców
- Kowieński pułk strzelców
12 października 1921 wszystkie dywizje i pułki przemianowano nadając im numerację obowiązującą w Wojsku Polskim. Równocześnie dywizje przeszły na „stopę pokojową”. W skład 1 Dywizji włączono Kowieński pułk strzelców. W skład 2 Dywizji włączono Słucki pułk strzelców i Białostocki pułk strzelców, a Grodzieński pułk strzelców podporządkowano 3 Dywizji. Skład 3 Dywizji uzupełnił 41 Suwalski pułk piechoty.
- 1 Dywizja - 19 Dywizja Piechoty
- Kowieński pułk strzelców - 77 pułk piechoty (II RP)
- Wileński pułk strzelców - 85 pułk strzelców wileńskich
- Miński pułk strzelców - 86 pułk piechoty (II RP)
- 2 Dywizja - 20 Dywizja Piechoty
- Słucki pułk strzelców - 78 pułk piechoty (II RP)
- Białostocki pułk strzelców - 79 pułk piechoty (II RP)
- Nowogródzki pułk strzelców - 80 pułk piechoty (II RP)
- 3 Dywizja - 29 Dywizja Piechoty (II RP)
Obsada personalna dowództwa dywizji
- gen. Wacław Iwaszkiewicz-Rudoszański – od 26 września 1918 do 11 marca 1919
- gen. Stanisław Szeptycki – od 19 marca do czerwca 1919
- gen. Adam Wincenty Mokrzecki – od czerwca do września 1919
- gen. Józef Lasocki – od września do 6 grudnia 1919
- gen. Jan Rządkowski – od 6 grudnia 1919 do 31 lipca 1920
- gen. Stefan Latour – 31 lipca 1920
- gen. ppor. Władysław Bejnar – od 31 stycznia 1921
Stały pomocnik dowódcy dywizji:
- gen. ppor. Wincenty Odyniec (od 20 grudnia 1918)
- płk SG Edmund Kessler
- ppłk SG Jan Kubin – od 1 sierpnia 1919 i od 6 kwietnia do 7 maja 1920
- ppłk SG Adam Nałęcz Nieniewski – od maja do czerwca 1920
- mjr SG Władysław Powierza – od czerwca do sierpnia 1920
szefowie sanitarni:
- gen. ppor. lek. Aleksander Bernatowicz (1918–1919)
oficerowie sztabu:
- por. Jan Certowicz – zastępca szefa sanitarnego (1918 – 1919)
Przypisy
Bibliografia
- Jerzy Dąbrowski: Bój odwrotowy nad Niemnem i Rosią 1-ej Dywizji Litewsko-Białoruskiej (21 – 25 lipca 1920 roku). Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1933.
- Księga chwały piechoty, praca zbiorowa, Warszawa 1992, reprint wydania z 1939 r.
- Lech Wyszczelski: Wojna polsko-rosyjska 1919–1920. T. 1. Warszawa: Bellona, 2010, s. 696. ISBN 978-83-11-11934-5.
- p
- d
- e
Dywizje piechoty | |||||
---|---|---|---|---|---|
Rezerwowe dywizje piechoty |
| ||||
Brygady piechoty | |||||
Pułki piechoty |
| ||||
Rezerwowe i ochotnicze pułki piechoty |
| ||||
Bataliony piechoty |
| ||||
Ośrodki zapasowe |