38 Pułk Piechoty Strzelców Lwowskich
![]() | Ten artykuł dotyczy 38 pułku piechoty Strzelców Lwowskich. Zobacz też: 38 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 38. |
![]() Plakieta 38 Pułku Piechoty Strzelców Lwowskich z Przemyśla | |||
Historia | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Sformowanie | 25 listopada 1918 | ||
Rozformowanie | 7 września 1939 | ||
Nazwa wyróżniająca | Strzelców Lwowskich | ||
Tradycje | |||
Święto | 22 listopada | ||
Nadanie sztandaru | 2 lutego 1919 | ||
Dowódcy | |||
Pierwszy | mjr Michał Cieński | ||
Ostatni | ppłk dypl. Franciszek Grabowski, ppłk Władysław Ziętkiewicz | ||
Działania zbrojne | |||
wojna polsko-ukraińska wojna polsko-bolszewicka bitwa pod Wołkowińcami (14 IV 1920) bitwa pod Ziabkami (18 VI 1920) bitwa pod Dworyszczami (4 VII 1920) kampania wrześniowa | |||
Organizacja | |||
Dyslokacja | Przemyśl | ||
Rodzaj sił zbrojnych | |||
Rodzaj wojsk | piechota | ||
Podległość | 5 Dywizja Piechoty | ||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d7/38pp_strz_lw.png/240px-38pp_strz_lw.png)
38 Pułk Piechoty Strzelców Lwowskich (38 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.
Utworzony spośród listopadowych obrońców Lwowa 1918 roku.
Uczestnik walk o granice 1919 roku oraz wojny polsko-bolszewickiej 1920 roku.
W okresie międzywojennym wchodził w skład 24 Dywizji Piechoty[1]. Stacjonował w garnizonie Przemyśl[2], w koszarach przy obecnej ulicy 29 Listopada.
Formowanie i zmiany organizacyjne
Pułk został zorganizowany w listopadzie 1918 roku z grup ochotniczych broniących Lwowa przed Ukraińcami. 25 listopada 1918 otrzymał nazwę 1 Pułk Strzelców Lwowskich. Rozkazem Ministerstwa Spraw Wojskowych z 8 kwietnia 1919 pułk otrzymał ostateczną nazwę 38 pułku piechoty Strzelców Lwowskich[3].
W grudniu 1919 batalion zapasowy pułku stacjonował w Przemyślu[4].
Osobny artykuł: Organizacja pułku piechoty Wojska Polskiego II RP.
Obsada personalna pułku w 1920[5] | |
---|---|
Stanowisko | Stopień, imię i nazwisko |
Dowódca pułku | ppłk Stanisław Palle (do 3 V) |
mjr Alojzy Łukawski (od 5 V) | |
mjr Adolf Jeż | |
I adiutant pułku | ppor. Marian Kobyłecki |
II adiutant pułku | ppor. Adam Studzieniecki |
oficer informacyjny | |
oficer broni | |
Kapelan | ks. kpt. Józef Świderski |
Kapelmistrz | por. Franciszek Jarzębiński |
Oficer łączności | ppor. Zbigniew Sieniewicz |
Dowódca taboru pułku | ppor. Marian Rozborski |
Dowódca kompanii dział piechoty | ppor. Stanisław Gębarowicz |
Lekarz | por. lek. dr Arnold Katz |
Dowódca I batalionu | kpt. Franciszek Schindler (IV) |
kpt. Bronisław Mikulicz (V) | |
kpt. Franciszek Schindler (VI) | |
por. Bolesław Kłaczyński (VIII-IX) | |
mjr Adolf Jeż (X) | |
Adiutant | ppor. Andrzej Schramm |
Lekarz | ppor. Alfred Janik |
Oficer prowiantowy | ppor. Andrzej Bund |
Dowódca 1 kompanii | por. Bolesław Dworecki |
Dowódca plutonu | ppor. Roman Kwiatkowski |
Dowódca plutonu | ppor. Kazimierz Schleyen |
Dowódca 2 kompanii | ppor. Mieczysław Oziembłowski |
Dowódca 3 kompanii | por. Mikołaj Gutkowski († 27 IV) |
Dowódca 4 kompanii | ppor. Bogdan Sołtys |
Dowódca 1 kompanii km | por. Augustyn Jaeschke |
Oficer baonu | ppor. Witold Piątkiewicz |
Dowódca II batalionu | kpt. Arseniusz Lalić (IV -VI) |
por./kpt. Władysław Wanag (VIII) | |
mjr Szymon Chodakowski (X) | |
Adiutant | ppor. Zygmunt Hofbauer |
Nast. | ppor. Edward Kozłowski |
Lekarz | ppor. Witold Tomasik |
Oficer kasowy | pchor. Kalinowski |
Nast. | ppor. Stanisław Liwacz |
Dowódca 5 kompanii | ppor. Franciszek Dubiel |
Dowódca 6 kompanii | por. Jarosław Zawałkiewicz |
Dowódca plutonu | ppor. Karol Katz |
Dowódca 7 kompanii | por. Edmund Niewiarowski |
Dowódca 8 kompanii | kpt. Władysław Wanag |
Dowódca plutonu | ppor. Leon Haeke |
Dowódca 2 kompanii km | ppor. Edmund Kolendowski |
Dowódca plutonu | ppor. Adam Sochacki |
Dowódca III batalionu | kpt. Franciszek Goliński (IV -VI) |
por. Alfred Ostroróg (VIII) | |
kpt. Marian Kobyłecki (X) | |
Adiutant | ppor. Robert Żychowski |
Oficer prowiantowy | ppor. Jerzy Motriuk |
Dowódca 9 kompanii | por. Bolesław Kłaczyński |
Dowódca 10 kompanii | por. Alfred Ostroróg |
Dowódca 11 kompanii | kpt. Bogumił Głowacz |
Dowódca plutonu | por. Józef Cygan |
Dowódca 12 kompanii | ppor. Wincenty Madej († 19 VIII) |
Dowódca 3 kompanii km | ppor. Janusz Górecki |
Oficer baonu | ppor. Kazimierz Dudziński |
Oficer baonu | ppor. Albin Krzywicki |
Oficer baonu | ppor. Józef Wilczek |
Dowódca 4 kompanii km | ppor. Aleksander Knauer |
Dowódca plutonu | ppor. Jerzy Antosiewicz |
Dowódca kompanii technicznej | ppor. Roman Sosin |
Oficer pułku | kpt. Jan Wawrocki |
Oficer pułku | por. Roman Lachowicz |
Oficer pułku | ppor. Antoni Danilewicz |
Oficer pułku | ppor. Greybner |
Oficer pułku | ppor. Mirek († 29 VIII) |
Oficer pułku | ppor. Władysław Kazimierz Pachulicz |
Oficer pułku | chor. Franciszek Mandziak |
Oficer pułku | pchor. Stanisław Chruściel |
Oficer pułku | pchor. Eckhardt |
Oficer sanitarny (przydział nieustalony) | ppor. san. Władysław Sochaniewicz |
Pułk w wojnie polsko-ukraińskiej
Osobny artykuł: Wojna polsko-ukraińska.
Po opanowaniu Lwowa przez władze i wojska ukraińskie w listopadzie 1918, w Szkole Sienkiewicza zebrała się grupa byłych legionistów i członków POW z mjr Tatarem Trześniewskim na czele, by podjąć walkę z okupantem. Parę godzin później powstał drugi ośrodek walki w Domu Techników na ul. Issakowicza, złożony w całości z członków POW. Te dwa punkty oporu rozszerzały swój teren działania i już 1 listopada opanowały koszary „wóleckie”, zdobywając znaczną część broni i odcinając wojskom ukraińskim dostęp do głównego dworca kolejowego. 5 listopada komendant załogi Lwowa kpt. Czesław Mączyński podzielił obronę Lwowa na 5 odcinków. Trzeci z nich, który później otrzymał nazwę „grupa rtm. Pomiana”, stał się zalążkiem pułku. 22 listopada 1918 polskie oddziały walczące we Lwowie, wraz z przybyłymi na osiecz 4. i 5. pułkami piechoty Legionów pod dowództwem płk. Tokarzewskiego uwolniły Lwów od wojsk ukraińskich.
Komendant Lwowa gen. Bolesław Roja, rozkazem dziennym nr 22 z dnia 25 listopada 1918 sformował 1 i 2 pułk Strzelców Lwowskich[6]. Z pułków tych w pierwszych dniach grudnia utworzona została „brygada lwowska” pod dowództwem ppłk. (w międzyczasie awansował) Mączyńskiego.
Ukraińcy wyrzuceni ze Lwowa przystąpili do jego oblężenia, otaczając miasto szczelnym pierścieniem. 1 pułk strzelców zorganizował obronę w rejonie Zimnej Wody, Skniłowej, Sokolnik, Kozielnik, Pohulanki i Krzywczyc. Pamiętnym dla pułku i obrony Lwowa był bój stoczony na Persenkówce 28 grudnia przez 7 i 8 kompanię pod dowództwem rtm. dr Abrahama z wielokrotnie liczniejszym wrogiem. I choć walka została przegrana, to dała czas na ściągnięcie posiłków i uniemożliwiła wkroczenie Ukraińców do miasta. Ppłk Mączyński określił to słowami: Zginęli najdzielniejsi oficerowie i żołnierze, lecz uratowali miasto[7].
Ministerstwo Spraw Wojskowych, rozkazem Sztabu Generalnego nr 98 z 8 marca 1919, zmieniło numerację 1 pułku strzelców na 38 pułk piechoty, a następnie Dziennikiem Rozkazów Wojskowych nr 39 z 8 kwietnia 1919 nadało pułkowi przydomek „Strzelcy Lwowscy”[8].
Walki w bezpośrednich okolicach Lwowa trwały do 18 kwietnia 1919. W dniach od 28 do 30 kwietnia przeprowadzono natarcie w kierunku północno-wschodnim. Pułk wszedł w skład 5 Dywizji Piechoty gen. Władysława Jędrzejewskiego. 15 maja uderzył w kierunku na Kulików i Kościejów. W pogoni za brygadą atamana Klee (oficer niemiecki, ataman ukraiński) 27 maja zdobył Złoczów. W dalszym zwycięskim marszu 1 czerwca wkroczył do Tarnopola i zajął pozycje nad Seretem a dwa dni później obsadził dawną granicę austriacko-rosyjską. 15 czerwca wycofał się pod Olejów, gdzie stoczył jeden z najcięższych bojów. W trakcie dalszego odwrotu, pod Poczapami, udało się zatrzymać ukraińską kontrofensywę. Rankiem 28 czerwca oddziały polskie przeszły ponownie do ofensywy. Pułk atakował w kierunku na Bełżec i ponownie obsadził dawną granicę austriacko-rosyjską. Na granicy pozostał do 8 sierpnia 1919 po czym został przesunięty w okolice Tarnopola i 18 sierpnia obsadził odcinek nad Zbruczem. Na początku października przeszedł w rejon Zbaraża potem pod Tarnopol na „zimowe leże”. 6 lutego 1920, wraz z 5 DP, wyruszył w rejon Płoskirowa na front sowiecki.
Pułk w wojnie polsko-bolszewickiej
Pułk do 28 lutego 1920 walczył o Dereźnię, Szarki i Kryniczną. Wraz z 19 pułkiem piechoty Odsieczy Lwowa, przy współdziałaniu dwóch pociągów pancernych i trzech baterii artylerii, w nocy z 16 na 17 marca rozbił 45 Dywizję Piechoty sowieckiej. Do połowy kwietnia prowadził akcje wypadowe i patrolował teren w rejonie Wołkowinc. Akcje wypadowe oddziałów polskich skutecznie sparaliżowały ofensywę sowiecką na Płoskirów. 28 kwietnia pułk został podporządkowany dowódcy 12 Dywizji Piechoty. Atakował w kierunku na Meżyrów, zajął Żmerynkę i ponownie wszedł w skład 5 DP. Wobec rozbicia południowego frontu sowieckiego, armia rosyjska przeszła do ofensywy na froncie północnym. W celu zatrzymania tej ofensywy została sformowania polska Armia Rezerwowa gen. Kazimierza Sosnkowskiego. Dla jej wzmocnienia została w ten rejon przerzucona IX Brygada Piechoty w składzie 38. i 39. pułki piechoty Strzelców Lwowskich oraz III bat. 40 pułku piechoty Dzieci Lwowskich. 38 pp znalazł się w odwodzie armii. Zajął odcinek nad jeziorami Dołgoje i Świada, w okolicach miejscowości Ziabki, broniąc przejście między jeziorami. 4 lipca 1920 dywizje sowieckie złamały pozycje obronne oddziałów polskich w tym rejonie. Dwa dni potem pułk stacza walkę pod Szczerbami i w marszu odwrotowym kieruje się na Głębokie a dalej na Duniłowicze, Wilejkę, Mołodeczno i Bogdanowo.
Wobec poniesionych strat w czasie odwrotu, dowódca 5 DP gen. Jędrzejewski, z pozostałych sprawnych żołnierzy utworzył „Oddział IX Brygady” pod dowództwem mjr. Łukawskiego. Oddział ten toczył jeszcze walki nad Niemnem i zwycięski bój pod Wołpą. Po walkach pułk liczący zaledwie „60 bagnetów” został skierowany do Małkini a stamtąd koleją do Lwowa w celu reorganizacji. Został skoszarowany w Brzuchowicach pod Lwowem i w ciągu zaledwie dwóch tygodni odzyskał zdolność bojową.
6 sierpnia Naczelny Wódz Józef Piłsudski postanowił, że na froncie południowo-wschodnim siły polskie będą tylko osłaniać Lwów i zagłębie naftowe[9]. W związku z tym, 18 sierpnia, 38 pp został przesunięty na linię Bugu, w lukę między frontami środkowym i południowym. Ponieważ wojska sowieckie, po przekroczeniu Bugu, zajęły Sokal – pułk został skierowany w rejon tego miasta. 13 sierpnia zdobył miasto i wyrzucił wojska sowieckie na wschodni brzeg Bugu. W następnych dniach walczył, osłaniając Lwów, na linii Kamionka Strumiłowa – Sokal – Hrubieszów, staczając krwawe boje pod Krystynopolem, Mostami Wielkimi i Dzibułkami. Armia Konna Budionnego, która nie była w stanie zdobyć Lwowa, przesunęła się w kierunku Zamościa. Pułk został przemieszczony pod Bełz i wypadami nękał wojska nieprzyjaciela. 10 września został przetransportowany do Kamionki Strumiłowej.
W połowie września 1920 rozpoczęła się ofensywa polska na froncie południowo-wschodnim. Rozbite wojska sowieckie wycofywały się na wschód przed frontem 6 armii. Pułk ścigał wroga na trasie: Kamionka Strumiłowa – Busk – Brody – Radziwiłłów – Krzemieniec – Łanowce do Teofipola. 17 października stoczył pod Nowokonstantynowem ostatni bój w tej wojnie.
Do 15 grudnia pozostawał na linii demarkacyjnej: Zbaraż – Wiśniowiec – Oleksiniec, po czym pomaszerował do Przemyśla i pozostał tam do września 1939.
Mapy walk pułku
Kawalerowie Virtuti Militari
![Order Virtuti Militari](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Order_Virtuti_Militari_Krzy%C5%BC_Srebrny.svg/25px-Order_Virtuti_Militari_Krzy%C5%BC_Srebrny.svg.png)
Osobny artykuł: Kawalerowie Virtuti Militari 1914–1921.
Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari[10][11] | ||
---|---|---|
ś.p. por. Kazimierz Bogucki | st. sierż. Franciszek Caruk | ppłk Michał Cieński |
ppor. Antoni Cichy-Cichocki | kpt. Józef Cygan | st. sierż. Teofil Dołhan |
ppor. Tadeusz Feldsztein | ppor. Janusz Górecki | szer. Stanisław Grabski |
kpt. Jerzy Grodyński | szer. Roman Hejder | szer. Antoni Jakimowicz |
por. Marian Kedrzyński | por. Bolesław Kłaczyński | st. sierż. Franciszek Kotlarczyk |
ppor. Wojciech Kułakowski | mjr Ludwik de Laveaux | ppłk Alojzy Łukawski |
kpt. Józef Marian Mazanowski | ppor. Aleksander Mirecki | st. sierż. Marian Moszumański |
ppor. Marian Olechowski | pchor. Edward Marzys-Olszyna | por. Alfred Ostroróg |
szer. Antoni Petrykiewicz | kpt. Wilhelm Todt | mjr Zdzisław Trześniowski |
por. Bogdan Sołtys | kpr. Józef Wojnar | st. sierż. Teofil Wiszniewski |
Pułk w okresie pokoju
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/24_DP_w_1938.jpg/240px-24_DP_w_1938.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cc/Wej%C5%9Bcie_do_koszar_38_pp.jpg/240px-Wej%C5%9Bcie_do_koszar_38_pp.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/26/Widok_koszar_38_pp.jpg/240px-Widok_koszar_38_pp.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/89/Uroczysto%C5%9B%C4%87_ods%C5%82oni%C4%99cia_pomnika_Leopolda_Lisa-Kuli_-_poczty_sztandarowe_NAC_1-U-5581-15.jpg/240px-Uroczysto%C5%9B%C4%87_ods%C5%82oni%C4%99cia_pomnika_Leopolda_Lisa-Kuli_-_poczty_sztandarowe_NAC_1-U-5581-15.jpg)
W okresie międzywojennym 38 pułk piechoty stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr X[12] w garnizonie Przemyśl, w koszarach przy obecnej ulicy 29 Listopada. Wchodził w skład 24 Dywizji Piechoty[12].
20 czerwca 1923 Minister Spraw Wojskowych przeniósł podpułkownika Alojzego Łukawskiego do rezerwy oficerów sztabowych DOK VI, a na stanowisko dowódcy pułku wyznaczył podpułkownika Romualda Kohutnickiego[13]. Z dniem 15 września 1923 podpułkownik Kohutnicki został przeniesiony do 15 pułku piechoty „Wilków” w Dęblinie na stanowisko dowódcy pułku[14]. Od września 1923 do marca 1924 obowiązki dowódcy pełnił podpułkownik Stanisław Jaxa-Rożen. 20 marca 1924 Minister Spraw Wojskowych przeniósł pełniącego obowiązki dowódcy 54 pułku piechoty Strzelców Kresowych w Tarnopolu, podpułkownika Romualda Kwiatkowskiego do 38 pp na stanowisko dowódcy[15]. 3 maja 1926 podpułkownik Kwiatkowski awansował na pułkownika[16].
21 sierpnia 1926 Minister Spraw Wojskowych przeniósł pełniącego obowiązki dowódcy jednostki, pułkownika Romualda Kwiatkowskiego do dowództwa 20 Dywizji Piechoty w Słonimiu na stanowisko oficera sztabowego Przysposobienia Wojskowego, a na stanowisko dowódcy oddziału wyznaczył podpułkownika Wacława Biernackiego[17].
Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.
19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 22 listopada, jako datę święta pułkowego[18]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę uwolnienia Lwowa od Ukraińców oraz dla uczczenia pamięci bohaterów poległych w obronie Lwowa[19].
Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 38 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[20]. Po wprowadzeniu w 1930 nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej, pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza[21].
W czerwcu 1931 Minister Spraw Wojskowych zwolnił pułkownika Wacława Biernackiego ze stanowiska dowódcy pułku i przeniósł w stan nieczynny, a na jego miejsce wyznaczył podpułkownika Tadeusza Majewskiego[22].
Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939[23][a] | |
---|---|
Stanowisko | Stopień, imię i nazwisko |
Dowództwo | |
dowódca pułku | płk Kazimierz Tadeusz Majewski |
I zastępca dowódcy | ppłk dypl. Tadeusz Zdzisław Jakubowski |
adiutant | mjr Michał Kaseja |
starszy lekarz | kpt. dr Julian Rogowski |
młodszy lekarz | ppor. lek. Marian Feliks Natkański |
II zastępca dowódcy (kwatermistrz) | mjr Józef II Wasilewski |
oficer mobilizacyjny | kpt. adm. (piech.) Wincenty Dąbrowski |
zastępca oficera mobilizacyjnego | kpt. Józef Marian Ostrowski |
oficer administracyjno-materiałowy | kpt. adm. (piech.) Grzegorz Sołtys |
oficer gospodarczy | kpt. int. Edward Antoni Słowik |
oficer żywnościowy | chor. Teofil Dołhan |
oficer taborowy[b] | kpt. tab. Józef Zdzisław Malinowski |
kapelmistrz | kpt. kplm. Ludwik Holdenmayer |
dowódca plutonu łączności | por. Kazimierz Józef Schäffer |
dowódca plutonu pionierów | kpt. Adam Mateusz Śniecikowski |
dowódca plutonu artylerii piechoty | kpt. art. Karol Jedynak |
dowódca plutonu ppanc. | ppor. Edward Teodor Krasny |
dowódca oddziału zwiadu | por. Stanisław Miezin |
I batalion | |
dowódca batalionu | mjr Józef Jazienicki |
dowódca 1 kompanii | kpt. Tadeusz Jan Lisowski |
dowódca plutonu | por. Franciszek Bidny |
dowódca plutonu | ppor. Juliusz Rudolf Malicki |
dowódca 2 kompanii | por. Mikołaj Walczak |
dowódca plutonu | ppor. Edward Jan Przybyłowicz |
dowódca plutonu | ppor. Tadeusz Romuald Emil Beltrani |
dowódca 3 kompanii | kpt. Stanisław IV Głowacki |
dowódca plutonu | por. Jan Władysław Nowak |
dowódca plutonu | ppor. Franciszek Bielec |
dowódca plutonu | ppor. Marian Stefan Rogulski |
dowódca 1 kompanii km | kpt. Roman Ignacy Dobromil Homan |
dowódca plutonu | por. Eugeniusz Nowak |
dowódca plutonu | ppor. Stanisław Kazimierz Banach |
II batalion | |
dowódca batalionu | mjr Tadeusz Żarek |
dowódca 4 kompanii | kpt. Tadeusz Bronisław Bieńkowski |
dowódca plutonu | ppor. Jan Harwanko |
dowódca 5 kompanii | kpt. Józef Nosalik |
dowódca plutonu | por. Władysław Wojda |
dowódca 6 kompanii | por. Kazimierz Dzik |
dowódca plutonu | ppor. Ryszard Karol Oleksik |
dowódca 2 kompanii km | kpt. Władysław Świątkowski |
dowódca plutonu | por. Zdzisław Bronisław Pieniążek |
III batalion | |
dowódca batalionu | mjr Józef Böhm |
dowódca 7 kompanii | kpt. Władysław Zdzisław Wasiewicz |
dowódca plutonu | por. Aleksander Edward Rogóż |
dowódca 8 kompanii | por. Józef Franciszek Stogiera |
dowódca plutonu | ppor. Henryk Wiwala |
dowódca 9 kompanii | kpt. Filip Benicjusz Jan Tymowicz |
dowódca plutonu | ppor. Antoni Edward Sochacki |
dowódca plutonu | ppor. Krystyn Marian Stanisław Więckowski |
dowódca 3 kompanii km | kpt. Michał Krzysik |
dowódca plutonu | por. Tadeusz Tomasz Nowakowski |
dowódca plutonu | ppor. Piotr Michał Kurek |
na kursie | por. Maciej Kozubal |
38 obwód przysposobienia wojskowego „Przemyśl”[25] | |
kmdt obwodowy PW | kpt. piech. Mikołaj Moroz[c] |
kmdt miejski PW Przemyśl | kpt. piech. Władysław Józef Witrylak[d] |
kmdt powiatowy PW Przemyśl | por. kontr. piech. Marian Adolf Kołek |
kmdt powiatowy PW Mościska | kpt. piech. Tadeusz Józef Gubowski[e] |
kmdt powiatowy PW Dobromil | kpt. piech. Piotr Płocharz[f] |
38 pp w kampanii wrześniowej
Osobny artykuł: Kampania wrześniowa.
Mobilizacja
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/34/Armia_karpaty_1939.png/240px-Armia_karpaty_1939.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Jaworow_1939.png/240px-Jaworow_1939.png)
38 pułk piechoty SL mobilizował w ramach mobilizacji alarmowej w grupie "czerwonej" kompanię km plot. typu "A" nr 23. W ramach mobilizacji powszechnej w I rzucie w terminie 4 i 5 dni mobilizował własne pododdziały oraz dywizyjną kompanię kolarzy nr 103. W terminie 6 dni mobilizował I batalion 164 pułku piechoty rez. Dodatkowo w II rzucie mobilizacji powszechnej formował batalion marszowy 38 pp oraz Ośrodek Zapasowy 24 Dywizji Piechoty[26]. W kampanii wrześniowej 1939 pułk walczył w składzie 24 Dywizji Piechoty, która od 2 września 1939 wchodziła w skład Armii „Karpaty”.
Działania bojowe
Struktura organizacyjna i obsada personalna we wrześniu 1939 | ||
---|---|---|
Stanowisko | Stopień, imię i nazwisko | Uwagi |
Dowództwo | ||
dowódca pułku | ppłk dypl. Franciszek Grabowski | do 10 IX 1939 |
ppłk Władysław Ziętkiewicz | od 11 IX 1939 | |
I adiutant | kpt. Stanisław Głowacki | |
II adiutant | por. Mikołaj Walczak | †1940 Charków[27] |
oficer łączności | por. Kazimierz Józef Szäffer | |
kwatermistrz | mjr Józef II Wasilewski | |
oficer płatnik | st. sierż. Władysław Puk | |
oficer żywnościowy | chor. Teofil Dołhan | |
naczelny lekarz | kpt. lek. dr Julian Rogowski | |
kapelmistrz | kpt. Ludwik Holdenmayer | †19 IX 1939 Hołosko |
szef kancelarii | sierż. Adam Herembeszta | |
dowódca kompanii gospodarczej | kpt. tab. Józef Zdzisław Malinowski | †1940 Charków[28] |
zastępca dowódcy kompanii | ppor. rez. Alfred Królikowski | |
I batalion | ||
dowódca I batalionu | mjr Józef Jazienicki | †1940 Charków[29] |
lekarz | ppor. rez. lek. Stanisław Zausner | |
szef batalionu | st. sierż. Mieczysław Wojciechowski | |
dowódca 1 kompanii strzeleckiej | ppor. Jan Harwanko | †1940 ULK |
dowódca I plutonu | ppor. rez. Konstanty Mazur | |
dowódca III plutonu | plut. pchor. rez. Bogumił Jędruch | †6 IX 1939 Wróblowice |
szef kompanii | st. sierż. Władysław Klamka | |
dowódca 2 kompanii strzeleckiej | kpt. Władysław Świątkowski | |
dowódca 3 kompanii strzeleckiej | por. Władysław Wojda | |
dowódca I plutonu | ppor. rez. Konstanty Mazur | |
dowódca II plutonu | NN | |
dowódca III plutonu | ppor. rez. Ludwik Sobień | |
szef kompanii | st. sierż. Mikołaj Krajewski | |
dowódca 1 kompanii km | kpt. Adam Mateusz Śniecikowski | †1940 Charków[30] |
szef kompanii | st. sierż. Michał Siedlecki | †6 IX 1939 Wróblowice |
II batalion | ||
dowódca II batalionu | mjr Brunon Rolke | |
adiutant | NN | |
lekarz | ppor. rez. lek. dr Leon Rachwał | |
szef batalionu | st. sierż. Franciszek Gadzała | |
dowódca 4 kompanii strzeleckiej | por. Eugeniusz Nowak | |
dowódca 5 kompanii strzeleckiej | kpt. Józef Nosalik | |
dowódca III plutonu | ppor. Kazimierz Chudek[31] | niemiecka niewola[32] |
szef kompanii | sierż. Wojciech Mazek | |
dowódca 6 kompanii strzeleckiej | ppor. Henryk Wiwała | |
dowódca I plutonu | NN | |
dowódca II plutonu | ppor. rez. Jerzy Kucharski | |
dowódca 2 kompanii km | ppor. Marian Stefan Rogulski | |
dowódca I plutonu | ppor. rez. inż. Olgierd Tadeusz Giedroyć | |
dowódca plutonu taczanek | ppor. rez. Tadeusz Romanowski | |
III batalion | ||
dowódca III batalionu | mjr Józef Böhm | |
szef batalionu | plut. Edward Płatkowski | |
dowódca 7 kompanii strzeleckiej | por. Zdzisław Bronisław Pieniążek | |
dowódca I plutonu | ppor. rez. Sylwester Henryk Dulęba | |
dowódca 8 kompanii strzeleckiej | ppor. Edward Krasny | |
dowódca I plutonu | ppor. rez. Eugeniusz Żerlak | |
dowódca II plutonu | sierż. pchor. rez. Wróbliczek | |
dowódca III plutonu | sierż. pchor. Zbigniew Michał Stadnicki | |
szef kompanii | st. sierż. Stanisław Tokarz | |
dowódca 9 kompanii strzeleckiej | kpt. Filip Benicjusz Tymowicz | |
szef kompanii | sierż. Władysław Dubiel | |
dowódca 3 kompanii km | kpt. Michał Krzysik | †18 IX 1939 Rzęsna Ruska |
dowódca I plutonu | ppor. rez. Henryk Wańczycki | †18 IX 1939 Lasy Janowskie[32] |
szef kompanii | st. sierż. Jakub Jaronik | |
dowódca plutonu strzeleckiego | pchor. / ppor. piech. Zygmunt Zaborniak | †6 IX 1939 Wróblowice[32] |
Pododdziały specjalne | ||
dowódca kompanii zwiadu | por. Stanisław Miezin | |
dowódca plutonu kolarzy | NN | |
dowódca plutonu konnego | wachm. Wojciech Cisek | |
dowódca kompanii przeciwpancernej | por. Tadeusz Nowakowski | |
zastępca dowódcy kompanii | ppor. rez. Władysław Rogoziński | 6 IX 1939 ranny |
dowódca plutonu | sierż. Józef Krupa | |
dowódca plutonu artylerii piechoty | kpt. art. Karol Jedynak | †1940 Charków[33] |
szef plutonu | sierż. Jan Klich | |
dowódca plutonu pionierów | por. Józef Franciszek Stogiera | |
dowódca plutonu przeciwgazowego | por. Aleksander Rogóż | †17 IX Lasy Janowskie |
dowódca plutonu łączności | por. Kazimierz Józef Szäffer |
Od Dunajca do Sanu
Po zakończeniu mobilizacji 3 września pułk w dniach od 3 do 5 września został przetransportowany koleją w rejon Tarnowa. W trakcie transportu pododdziały pułku były atakowane przez lotnictwo niemieckie. Poszczególne bataliony maszerowały w rejon Tuchowa i Gromnika, a następnie nad Dunajec w rejon wsi Wróblowice[34]. 5 września 1939 roku pułk zajął pozycje obronne nad Dunajcem na południowy wschód od Zakliczyna, nad Dunajcem przystąpiły pododdziały pułku do budowy stanowisk obronnych. Wieczorem 38 pp SL wszedł w kontakt bojowy z jednostkami niemieckiej 4 Dywizji Lekkiej. Niemiecki pododdział pancerno-motorowy uchwycił most na Dunajcu pod Zakliczynem. W trakcie nocy na opanowany przyczółek przeprawiły się oddziały niemieckie, pomimo ostrzału polskiej artylerii z 60 dac. Rano II batalion odparł niemieckie natarcie na wieś Wróblowice, w wyniku walki i ostrzału niemieckiego wieś spłonęła, natomiast kompanie batalionu zajęły stanowiska obronne za wsią. Poległo wielu żołnierzy z II batalionu, ale także zginęło wielu mieszkańców wsi. Obrona linii Dunajca przez pułk trwała do godzin nocnych 6 września. Schodzenie z odcinka obrony trwało całą noc 6/7 września, o świcie rano pułk skoncentrował się koło miejscowości Rychwałd. Następnie strzelcy lwowscy rozpoczęli marsz w kierunku Tuchowa. Na maszerujące po otwartym terenie I i II bataliony od strony południowo-wschodniej zaatakowały oddziały pancerno-motorowe 4 DLek. Atak niemiecki spowodował rozproszenie się częściowe obu batalionów 38 pułku. III batalion uniknął napadu zbierając po drodze rozbitków pomaszerował przez Tuchów na Pilzno. Z rozbitków I i II batalionu 7 września organizowano dwa oddziały pod dowództwem kpt. J. Nosalika i mjr. Rolkego.
Dalszy marsz zbierane oddziały prowadziły do Pilzna. 8 września pododdziały pułku maszerowały za San, gdzie miały zorganizować obronę. III batalion maszerował przez Rzeszów i Błażową w rejon Bratkówki. Oddział kpt. Nosalika po osi Błażowa-Dynów. 10 września III batalion obsadził początkowo linię Sanu w rejonie Bratkówki, a następnie na rozkaz dowództwa 24 DP, pozycje na wschód od Birczy i na południe od drogi Przemyśl-Bircza.
Od Birczy do Lwowa
Oddział z I batalionu mjr Rolkego zajął pozycje na wzg. 470. 11 września dowódca pułku, który opuścił wcześniej swoje oddziały i udał się do dowództwa dywizji, został zawieszony w dowodzeniu pułkiem. Dowodzenie pułkiem przejął ppłk Władysław Ziętkiewicz były dowódca 1 pp KOP "Karpaty"[35]. 12 września niemiecka 2 Dywizja Górska opanowała Birczę, oddział mjr Rolke bez kontaktu z wrogiem opuścił swoje pozycje na wzg. 470, a oddział rozproszył się. Oddział kpt. Nosalika osłaniał odwrót 24 DP po boju pod Birczą, opóźniając wroga na szlaku Bircza-Krasiczyn-Przemyśl. 13 września III batalion osłaniał odwrót artylerii dywizyjnej od strony Niżankowic. 14 września pododdziały 38 pp SL osiągnęły rejon Tyszkowice, Boratycze. W trakcie zajmowania stanowisk obronnych pułk stoczył bój z atakującymi oddziałami niemieckiej 2 DG. Pułk utrzymał powierzony odcinek obrony za cenę ciężkich strat osobowych, przy wydatnym wsparciu pododdziałów z 39 i 155 pułków piechoty. W nocy 14/15 i w dzień 15 września pododdziały 38 pp podjęły dalszy marsz odwrotowy w deszczu i ciężkich warunkach terenowych po trasie Mościska, Bortiatyn, Mużyłowice, Małoszkowice pułk maszerował jako straż tylna 24 DP jak i całego zgrupowania gen. broni K. Sosnkowskiego. O świcie 16 września strzelcy lwowscy z 38 pułku przystąpili do obrony południowo-wschodniego skraju lasu "Na Chmurowym". 17 września przez cały dzień pułk odpierał natarcia niemieckich strzelców górskich z 2 i 1 Dywizji Górskich. 38 pułk poniósł dalsze dotkliwe straty osobowe[36]. Po godz. 16 na rozkaz dowódcy 24 DP pułk wycofał się osłaniając odwrót macierzystej dywizji oddziałem kpt. Nosalika. 18 września III batalion stoczył walkę we wsi Kozice w pobliżu Rzęsnej Ruskiej, po zdobyciu wsi dalsze natarcie zostało powstrzymane z okolicznych wzgórz ostrzałem broni maszynowej i artylerii, wróg na nacierające pododdziały pułku przeprowadził ataki lotnicze. Była to nieudana próba przebicia się do oblężonego Lwowa. Następną próbę podjęto 19 września z Brzuchowic w kierunku Hołoska. Również ta próba zakończyła się niepowodzeniem. Były to ostatnie walki żołnierzy 38 pułku piechoty Strzelców Lwowskich. Niewielu z nich przedostało się do Lwowa[37].
Batalion marszowy 38 pp
Batalion marszowy 38 pp został faktycznie zorganizowany w sierpniu 1939 roku podczas ćwiczeń letnich. W skład batalionu weszli podchorążowie rezerwy, elewi szkoły podoficerskiej dla małoletnich z Niska oraz rezerwiści zmobilizowani w ramach mobilizacji powszechnej. 8 września batalion marszowy pod dowództwem kpt. Romana Homana został włączony w skład grupy wojsk broniących Przemyśla, obsadzając odcinek "Lipowica". Od 11 do 14 września batalion prowadził walki z podchodzącymi pod Przemyśl oddziałami niemieckimi. Wydzielony z batalionu pododdział w nocy 11/12 września zorganizował nieudany wypad do Kosenic mający zlikwidować ostrzeliwującą od dwóch dni Przemyśl. Oddział wypadowy wpadł w zasadzkę i poniósł duże straty osobowe. 14 września osłaniał wycofującą się przez Przemyśl 11 Karpacką DP. Odparł wraz z resztą załogi Przemyśla natarcie niemieckiej 7 DP. Ok. godz. 14 wycofał się na prawy brzeg Sanu, poniósł duże straty od ostrzału artylerii niemieckiej. Wieczorem 14 września batalion marszowy otrzymał rozkaz dowódcy obrony miasta o dołączeniu do 24 DP[38]. Na Zasaniu zdezerterował dowódca batalionu kpt. Homan, który przeszedł na stronę niemiecką, według ustaleń był niemieckim szpiegiem[39].
Obsad dowódcza batalionu marszowego 38 pp:[40]
- dowódca batalionu - kpt. Roman Homan (do 14 IX 1939)
- dowódca 1 kompanii strzeleckiej - ppor. Tadeusz Roman Beltrani
- dowódca 2 kompanii strzeleckiej - ppor. Antoni Edwad Sochacki
- dowódca 3 kompanii strzeleckiej - ppor. Krystian Więckowski
- dowódca kompanii ckm - por. Brzozowski?
Symbole pułku
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ee/Sztandar_pierwszego_pu%C5%82ku_ochotnik%C3%B3w_lwowskich_po_po%C5%9Bwi%C4%99ceniu.jpg/240px-Sztandar_pierwszego_pu%C5%82ku_ochotnik%C3%B3w_lwowskich_po_po%C5%9Bwi%C4%99ceniu.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/71/Po%C5%9Bwi%C4%99cenie_sztandaru_38_Pu%C5%82ku_Piechoty_Strzelc%C3%B3w_Lwowskich_we_Lwowie_NAC_1-W-1232.jpg/240px-Po%C5%9Bwi%C4%99cenie_sztandaru_38_Pu%C5%82ku_Piechoty_Strzelc%C3%B3w_Lwowskich_we_Lwowie_NAC_1-W-1232.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3d/Wr%C4%99czenie_chor%C4%85gwi_38_pp.jpg/240px-Wr%C4%99czenie_chor%C4%85gwi_38_pp.jpg)
Chorągiew (sztandar)
Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.
2 lutego 1919, w uznaniu zasług położonych w obronie Lwowa, 1 pułk Strzelców Lwowskich otrzymał sztandar ufundowany przez społeczeństwo Lwowa. Aktu poświęcenia sztandaru dokonał arcybiskup lwowski Józef Bilczewski.
5 listopada 1929 Prezydent RP Ignacy Mościcki zarządzeniem L. 2324/29 zatwierdził wzór lewej strony płachty chorągwi 38 pułku piechoty[41]. Nowa chorągiew została ufundowana przez społeczeństwo ziemi przemyskiej i powiatu dobromilskiego[1].
W niedzielę 15 czerwca 1929 na Rynku w Przemyślu Inspektor Armii, generał dywizji Jan Romer w imieniu Prezydenta RP wręczył chorągiew ówczesnemu dowódcy oddziału, pułkownikowi Wacławowi Kostek-Biernackiemu[42].
Obecnie sztandar przechowywany jest w Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie[43].
Odznaka pamiątkowa
Osobny artykuł: Odznaka pamiątkowa jednostki wojskowej.
4 lipca 1930 Minister Spraw Wojskowych, Marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 38 pp[44]. Odznaka o wymiarach 41 × 34 mm ma kształt owalu. Środek odznaki stanowi tarcza romboidalna pokryta granatową emalią z żółtym obrzeżem, na której wpisano numer i inicjały 38 P.P S. LW. Tarcza zwieńczona jest dwoma herbami Lwowa i Przemyśla. Herby połączone są wieńcem z liści laurowych. Jednoczęściowa – oficerska, wykonana w srebrze, emaliowana. Na rewersie próba srebra, imiennik WB i nazwisko grawera W. BUSZEK[45].
Ryngraf
W 1938, podczas obchodów obrony Lwowa z 1918, na obrazie Matki Boskiej Ostrobramskiej w kościele pod tym wezwaniem we Lwowie umieszczono ryngraf z obrazem Matki Boskiej Ostrobramskiej złożony przez 38 Pułk Piechoty Strzelców Lwowskich, utworzony z pierwszych obrońców Lwowa „Opiekunce naszej w 20-lecie złączenia Lwowa z Macierzą” (zaprojektowany przez Rudolfa Mękickiego, a wykonany w srebrze, częściowo złocony przez Kazimierza Wojtycha)[46].
Strzelcy lwowscy
Z tym tematem związana jest kategoria: Oficerowie 38 Pułku Piechoty Strzelców Lwowskich.
- Dowódcy pułku[47]
- kpt. Korwin Łodziński (1-5 XI 1918)
- mjr Michał Cieński (6 XI 1918 – 1 VII 1919)
- płk Witold Rylski (10 VII – 1 X 1919)
- mjr Karol Baczyński (wz. 2-17 X 1920)
- płk Konstanty Oświęcimski (18 X – 9 XII 1919)
- płk Stanisław Palle (9 XII 1919 – V 1920)
- ppłk piech. Alojzy Łukawski (5 V 1920 – VI 1923 → Rezerwa Oficerów Sztabowych DOK VI[48][49])
- ppłk piech. Romuald Kohutnicki (VI[48] – 15 IX 1923 → dowódca 15 pp[50])
- płk piech. Stanisław Jaxa-Rożen (p.o. IX 1923 – III 1924)
- ppłk / płk piech. Romuald Kwiatkowski (III 1924[51] – VIII 1926 → oficer sztabowy PW 20 DP[52])
- ppłk / płk piech. Wacław Kostek-Biernacki (VIII 1926[53] – VI 1931[54])
- ppłk / płk piech. Kazimierz Tadeusz Majewski (VI 1931[55] – 8 V 1939 → dowódca Pomorskiej Brygady ON)
- ppłk dypl. Franciszek Grabowski (9 V – 10 IX 1939)
- ppłk piech. Władysław Ziętkiewicz (11-20 IX 1939)
- Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku – I zastępca dowódcy)
- ppłk piech. Stanisław Jaxa-Rożen (22 VII 1922 – 5 VIII 1924 → dowódca 50 pp)
- ppłk piech. Wilhelm Zwonarz (1924 – 5 V 1927 → praktyka poborowa w PKU Stanisławów)
- ppłk piech. Kazimierz Brożek (5 V 1927 – 28 I 1931 → dowódca 20 pp)
- ppłk piech. Wacław Malinowski (I 1931[56] – III 1937)
- ppłk dypl. piech. Tadeusz Zdzisław Jakubowski (1939)
Żołnierze 38 pułku piechoty – ofiary zbrodni katyńskiej
Biogramy ofiar zbrodni katyńskiej znajdują się między innymi w bazach udostępnionych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego[57] oraz Muzeum Katyńskie[58][g][h].
Nazwisko i imię | stopień | zawód | miejsce pracy przed mobilizacją | zamordowany |
---|---|---|---|---|
Jurkowski Kazimierz | por. rez. | magister praw | praktyka w Warszawie | Katyń |
Moskal Stanisław | ppor. rez. | prawnik | ||
Pilawski Roman | ppor. rez. | |||
Reiss Józef | ppor. rez. | inżynier chemik | ||
Kaczmarski Edward | ppor. rez. | nauczyciel | Charków | |
Kopeć Franciszek | ppor. rez. | nauczyciel | szkoła w Ożegowie | |
Kuklewicz Józef | ppor. rez. | prawnik | Biblioteka Jagiellońska | |
Miezin Stanisław | por. rez. | |||
Nowakowski Tadeusz | por. rez. | |||
Ostrowski vel Samardak Józef Marian | kpt. piech. | oficer służby stałej | zastępca oficera mob. | |
Pronkiewicz Ferdynand | ppor. rez. | prawnik, mgr | ||
Dembosz Kazimierz | ppor. rez. | nauczyciel | Ukraińska Lista Katyńska | |
Głowacz Franciszek | kpt. rez. | kupiec | ||
Staroniewicz Jan | ppor. rez. | urzędnik | Poczta Polska | |
Szancer Antoni | ppor. rez. | kupiec | ||
Walaszek Mieczysław | ppor. rez. | nauczyciel | ||
Wiater Franciszek | ppor. rez. | nauczyciel | szkoła w Sądowej Wiszni |
Upamiętnienie
23 listopada 1980 w katedrze w Przemyślu odsłonięto tablicę upamiętniającą żołnierzy 38 pułku piechoty Strzelców Lwowskich[60].
- Pomnik ku czci poległych żołnierzy 38 pp Strzelców Lwowskich na terenie koszar we Lwowie
- Tablica upamiętniająca żołnierzy pułku, ustanowiona w Soborze św. Jana Chrzciciela w Przemyślu
Uwagi
- ↑ Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[24].
- ↑ Oficer taborowy był jednocześnie dowódcą kompanii gospodarczej.
- ↑ Kpt. piech. Mikołaj Moroz pełnił jednocześnie funkcję dowódcy Przemyskiego Batalionu ON.
- ↑ Kpt. piech. Władysław Józef Witrylak pełnił jednocześnie funkcję dowódcy 1. kompanii Przemyskiego Batalionu ON.
- ↑ Kpt. piech. Tadeusz Józef Gubowski pełnił jednocześnie funkcję dowódcy 2. kompanii Przemyskiego Batalionu ON.
- ↑ Kpt. piech. Piotr Płocharz pełnił jednocześnie funkcję dowódcy 3. kompanii Przemyskiego Batalionu ON.
- ↑ Jeśli nie zaznaczono inaczej, miejsce służby żołnierzy zawodowych przed mobilizacją podano za: Ryszard Rybka, Kamil Stepan; Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939.
- ↑ Jeśli nie zaznaczono inaczej, informacje o żołnierzach znajdujących się na Białoruskiej Liście Katyńskiej pochodzą z książki: Maciej Wyrwa; Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940[59] .
Przypisy
- ↑ a b Satora 1990 ↓, s. 84.
- ↑ Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 76.
- ↑ Odziemkowski 2010 ↓, s. 145.
- ↑ Odziemkowski 2010 ↓, s. 226.
- ↑ Tuliński 2020 ↓, s. 841.
- ↑ Kulczycki 1928 ↓, s. 7–11.
- ↑ Kulczycki 1928 ↓, s. 9.
- ↑ Kulczycki 1928 ↓, s. 11.
- ↑ Kulczycki 1928 ↓, s. 22.
- ↑ Kulczycki 1928 ↓, s. 31.
- ↑ Jednodniówka 1926 ↓, s. 29.
- ↑ a b Almanach Oficerski 1923/24 ↓, s. 51.
- ↑ Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych Nr 39 z 20 czerwca 1923 r., s. 402.
- ↑ Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych Nr 59 z 11 września 1923 r., s. 556.
- ↑ Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych Nr 27 z 20 marca 1924 r., s. 134.
- ↑ Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych Nr 18 z 3 maja 1926 r., s. 124.
- ↑ Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych Nr 33 z 21 sierpnia 1926 r., s. 269, 272.
- ↑ Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
- ↑ Kulczycki 1928 ↓, s. 6.
- ↑ Jagiełło 2007 ↓, s. 63–65.
- ↑ Jagiełło 2007 ↓, s. 64.
- ↑ Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych Nr 5 z 3 sierpnia 1931 r., s. 226, 233.
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 593-594.
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. VI.
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 666, 675–676.
- ↑ Rybka i Stepan 2010 ↓, s. 90.
- ↑ Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 579.
- ↑ Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 326.
- ↑ Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 192.
- ↑ Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 550.
- ↑ Kazimierz Chudek. [w:] Kolekcja akt żołnierzy zarejestrowanych w rejonowych komendach uzupełnień, sygn. II.56.11358 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2024-06-15].
- ↑ a b c Program „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką”. Fundacja „Polsko-Niemieckie Pojednanie”. [dostęp 2024-02-07].
- ↑ Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 193.
- ↑ Kozubal 1996 ↓, s. 21-22.
- ↑ Kozubal 1996 ↓, s. 23-24.
- ↑ Kozubal 1996 ↓, s. 25-26.
- ↑ Kozubal 1996 ↓, s. 26-27.
- ↑ Kozubal 1996 ↓, s. 29.
- ↑ Drozdowski 2022 ↓, s. 70.
- ↑ Dymek i II/2020 ↓, s. 52.
- ↑ Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 40 z 12 grudnia 1929 r., poz. 406.
- ↑ „Święto” pułkownika Biernackiego, Ziemia Przemyska Nr 36 (25) z 21 czerwca 1930 r., s. 3.
- ↑ Satora 1990 ↓, s. 85.
- ↑ Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 20 z 4.07.1930 r., poz. 245.
- ↑ Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 76–77.
- ↑ Nowe ryngrafy na ołtarzu M. B. Ostrobramskiej we Lwowie. „Wschód”. Nr 111, s. 1, 1 stycznia 1939.
- ↑ Prugar-Ketling (red.) 1992 ↓, metryka.
- ↑ a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 39 z 20 czerwca 1923 roku, s. 402.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 23 z 11 marca 1924 roku, s. 116, z dniem 1 marca 1924 roku, w związku z likwidacją Rezerwy Oficerów Sztabowych DOK X został przydzielony ponad etat do 38 pp z równoczesnym odkomenderowaniem do DOK X w Przemyślu.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 59 z 11 września 1923 roku, s. 556.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 27 z 20 marca 1924 roku, s. 134.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 33 z 21 sierpnia 1926 roku, s. 272.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 33 z 21 sierpnia 1926 roku, s. 269.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 3 sierpnia 1931 roku, s. 226.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 3 sierpnia 1931 roku, s. 233.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 28 stycznia 1931, s. 13.
- ↑ Katyń – miejsca pamięci. [dostęp 2022-01-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-12-19)].
- ↑ Muzeum Katyńskie – Księgi Cmentarne.
- ↑ Wyrwa 2015 ↓.
- ↑ O Lwowianach, Lwowie i Małopolsce Wschodnie. Tablica pamiątkowa w Przemyślu. „Biuletyn”. Nr 41, s. 54, czerwiec 1981. Koło Lwowian w Londynie.
Bibliografia
- Jerzy Ciesielski, Zuzanna Gajowniczek, Grażyna Przytulska, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki, Robert Szczerkowski, Wanda Szumińska: Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Jędrzej Tucholski (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003. ISBN 83-916663-5-2.
- Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24 zeszyt 2, dział III. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923.
- 38 Pułk Strzelców Lwowskich : 22 XI 1926. Przemyśl: Komitet Obchodu Święta Pułkowego, 1926.
- Józef Kulczycki: Zarys historji wojennej 38-go pułku strzelców lwowskich. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1928, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
- Maciej Kozubal: 38 Pułk Piechoty Strzelców Lwowskich. Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. Zeszyt nr 36. Pruszków: Oficyna Wydawnicza Ajaks, 1996. ISBN 83-85621-90-3.
- Zdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918–1939. Warszawa: Bellona, 2007. ISBN 978-83-11-10206-4.
- Janusz Odziemkowski: Piechota polska w wojnie z Rosją bolszewicką 1919-1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adam”, 2010. ISBN 978-83-7072-650-8.
- Bronisław Prugar-Ketling (red.): Księga chwały piechoty. Warszawa: Departament Piechoty MSWojsk., Warszawa 1937–1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona, 1992.
- Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
- Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006. ISBN 978-83-7188-899-1.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny "W" i jego ewolucja. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Adiutor, 2010. ISBN 978-83-86100-83-5.
- Arkadiusz Tuliński: 6 Armia Wojska Polskiego w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 r. T. 1 i 2. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, 2020. ISBN 978-83-8229-062-2.
- KrzysztofK. Drozdowski KrzysztofK., Technika Wojskowa Historia nr 61 Specjalny 1/2022. Walki o Przemyśl we wrześniu 1939 roku we wspomnieniach gen. bryg. Jana Chmurowicza, Warszawa: Magnum X sp.z.o.o., 2022, ISSN 2080-9743 .
- Przemysław Dymek: 24. Dywizja Piechoty 1921–1939. Tom II Annexis. Poznań: Wydawnictwo PIU Geopertius, 2020. ISBN 978-83-951987-7-9.
- Maciej Wyrwa: Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940. Pruszków: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, 2015. ISBN 978-83-64486-31-9.
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2016-02-15].
- p
- d
- e
Dywizje piechoty | |||||
---|---|---|---|---|---|
Rezerwowe dywizje piechoty |
| ||||
Brygady piechoty | |||||
Pułki piechoty |
| ||||
Rezerwowe i ochotnicze pułki piechoty |
| ||||
Bataliony piechoty |
| ||||
Ośrodki zapasowe |
- p
- d
- e
- p
- d
- e
Wojska Lądowe |
|
---|---|
Siły Powietrzne | |
Marynarka Wojenna |