Ada Lovelace
![]() Ada Lovelace (1838) | |||
Data i miejsce urodzenia | 10 grudnia 1815 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 27 listopada 1852 | ||
Miejsce spoczynku | Kościół św. Marii Magdaleny w Hucknall, hrabstwo Nottingham, Anglia | ||
Zawód, zajęcie | matematyczka | ||
|
Augusta Ada King, hrabina Lovelace (ur. 10 grudnia 1815, zm. 27 listopada 1852[1]) – brytyjska matematyczka i poetka, znana przede wszystkim z publikacji na temat mechanicznego komputera Charlesa Babbage’a, zwanego maszyną analityczną. Praca zawiera notatki, wśród nich pierwszy opublikowany algorytm napisany z zamiarem wykonania na maszynie, jednak istnieją kontrowersje co do jego autorstwa. Niemniej z tego powodu uważana bywa za pierwszą programistkę[2][3][4]. Kompletny egzemplarz maszyny analitycznej nigdy nie powstał, jednak w 2011 ogłoszono zamiar jego budowy[5].
Życiorys
Ada Lovelace urodziła się 10 grudnia 1815 jako jedyne ślubne dziecko poety lorda Byrona i Annabelli Milbanke[6], kuzynki lady Caroline Lamb, z którą Byron miał romans będący przyczyną skandalu w ówczesnym Londynie. Ada otrzymała imię po przyrodniej siostrze Byrona, Auguście Leigh, która rozpuściła pogłoskę, że Byron został ojcem. Za namową Augusty, w celu uniknięcia skandalu, Byron niechętnie poślubił Annabellę. 16 stycznia 1816 Annabella porzuciła Byrona, zabierając ze sobą miesięczną Adę. 21 kwietnia Byron zawarł z nią umowę o separacji i kilka dni później opuścił Anglię na dobre. Zmarł w trakcie wojny o niepodległość Grecji w 1824.
Matka Ady próbowała odwieść córkę od poezji, która jej zdaniem doprowadziła Byrona do obłędu, i skierować jej zainteresowania na matematykę i logikę. Mimo tego Ada przez całe życie była zafascynowana postacią ojca i na własne życzenie po śmierci została pochowana obok niego. Jej prywatnymi nauczycielami matematyki i fizyki byli William Frend, doktor William King i Mary Somerville. Później jej korepetytorem został matematyk i logik Augustus De Morgan.
Jej talent matematyczny przyczynił się z czasem do współpracy i przyjaźni z brytyjskim matematykiem Charlesem Babbage’em, zwanym również „ojcem komputerów”.
Mężem Ady był William King – ósmy baron King, późniejszy pierwszy hrabia Lovelace, z którym miała troje dzieci. Łączyła ich również miłość do koni[6].
Przyjaźniła się z Mary Somerville, uznaną badaczką i naukowczynią XIX wieku. Utrzymywała też kontakty z Davidem Brewsterem, Charlesem Wheatstone’em, Charlesem Dickensem i Michaelem Faradayem.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/87/Ada_Lovelace.jpg/200px-Ada_Lovelace.jpg)
Praca
Lovelace poznała Charlesa Babbage’a w czerwcu 1833 przez wspólną przyjaciółkę Mary Somerville. Babbage zaprosił Lovelace do obejrzenia swojego prototypu maszyny różnicowej, która ją zafascynowała. Wykorzystała znajomość z Somerville do częstego odwiedzania Babbage’a, który chętnie utrzymywał kontakty z hrabiną Lovelace, również z uwagi na jej znajomości we wpływowych, wyższych sferach.
Lovelace często kwestionowała podstawowe założenia przez łączenie poezji i nauki. Wierzyła, że intuicja i wyobraźnia są kluczowe do efektywnego korzystania z matematycznych i naukowych konceptów. Ceniła metafizykę na równi z matematyką, widząc w obu narzędzia do poznawania otaczającego nas świata. Łącząc poezję z matematyką, Ada opisywała swoje podejście jako „naukę poetycką” (ang. poetical science), a siebie jako „analityka i metafizyka”.
W 1840 Babbage prowadził seminarium na Uniwersytecie Turyńskim na temat swojego najnowszego pomysłu. Młody włoski inżynier, Luigi Menabresa (późniejszy Prezes Rady Ministrów Włoch), spisał po francusku wykład i opublikował go w piśmie Bibliothèque universelle de Genève w październiku 1842. Na zlecenie przyjaciela wykładowcy, Charlesa Wheatstone’a, na przełomie lat 1842-43 Lovelace przetłumaczyła artykuł na temat maszyny analitycznej. Do publikacji dołączyła notatki, dłuższe od oryginalnego artykułu.
Pierwszy program komputerowy
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Diagram_for_the_computation_of_Bernoulli_numbers.jpg/423px-Diagram_for_the_computation_of_Bernoulli_numbers.jpg)
Za pierwszy program komputerowy uważa się diagram, który Lovelace wykonała w swoich notatkach do tłumaczenia artykułu o maszynie analitycznej Babbage’a napisanego przez Lugiego Menabrea. W części G opisuje ona algorytm do obliczenia liczb Bernoulliego. Urządzenie to nie zostało nigdy zbudowane, więc algorytm ten nie został przetestowany.
W 1953, ponad wiek po śmierci Ady, notatki zostały ponownie opublikowane. Maszynę uważa się obecnie za inspirację do skonstruowania późniejszych komputerów, z kolei algorytm uznawany jest przez wielu za pierwszy program komputerowy[2][3].
Kontrowersje wokół zakresu pracy
Chociaż Ada Lovelace jest czasem określana jako pierwsza programistka komputerowa, wielu historyków informatyki i biografów uważa inaczej.
Allan G. Bromley, historyk informatyki, w publikacji z 1990 „Difference and Analytical Engines” stwierdza: „Wszystkie, oprócz jednego z programów wymienionych w jej notatkach, zostały przygotowane przez Babbage’a od trzech do siedmiu lat wcześniej. Nie tylko nie ma dowodów, że Ada kiedykolwiek przygotowała program dla maszyny analitycznej, ale jej korespondencja z Babbagem pokazuje, że nie posiadała wiedzy, by to zrobić”[4].
Dr Bruce Collier z Harvard University w opisie biografii Babbage’a z 1970 „The Little Engines That Could've: The Calculating Machines of Charles Babbage” napisał: „Chociaż jasne jest, że lady Lovelace była kobietą utalentowaną i rozumiała pomysły Babbage’a o ogólnym charakterze i znaczeniu maszyny analitycznej oraz wyraziła je w formie swoich notatek do pracy Menabrei, to równie oczywiste jest, że w rzeczywistości były to idee Babbage’a, a nie jej. I rzeczywiście, nigdy nie zaprzeczyła, że było inaczej. W znaczny sposób przyczyniła się do reklamowania maszyny analitycznej, ale nie ma dowodów, że w jakiś sposób rozwinęła jej projekt lub teorię”[7].
Eugene Eric Kim i Betty Alexandra Toole w artykule z 1990 „Ada and the First Computer” twierdzą: „Wiele osób błędnie uważa, że Ada była pierwszym programistą komputerowym. Babbage, nie Ada, napisał pierwsze programy dla swojej maszyny analitycznej, choć większość z nich nie została opublikowana”.
A.G. Bromley stwierdza: „dwa tuziny programów dla maszyny analitycznej istniały między 1837 i 1840 rokiem”[4].
Śmierć
Lovelace zmarła 27 listopada 1852 w wieku 36 lat na raka macicy. Choroba trwała kilka miesięcy, jej stan zdrowia pogorszyło prawdopodobnie upuszczanie krwi wykonywane przez lekarza[8]. W tym czasie Annabella przejęła kontrolę nad tym, kogo Ada widywała, wykluczając z jej życia przyjaciół i powierników, nakłoniła córkę do nawrócenia się oraz odpokutowania swoich zachowań. Ada straciła kontakt z mężem, który ją opuścił po tym, jak 30 sierpnia wyznała mu coś, czego treść nie jest znana[9]. Została pochowana, zgodnie z życzeniem, obok swego ojca w Kościele św. Marii Magdaleny w Hucknall, w hrabstwie Nottingham.
Nawiązania
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/95/Ada_Lovelace_color.svg/220px-Ada_Lovelace_color.svg.png)
10 grudnia 1980 Departament Obrony Stanów Zjednoczonych zatwierdził opis nowego języka programowania nazwanego Ada.
Jest jedną z głównych postaci książki Maszyna różnicowa (The Difference Engine), napisanej przez Bruce’a Sterlinga i Williama Gibsona, która opisuje świat w którym maszyny Babbage’a weszły do masowej produkcji i era komputerów zaczęła się o wiek wcześniej.
W sztuce Toma Stopparda Arkadia wzorowana jest na niej postać Thomasiny Coverly.
Kostium Ady Lovelace pojawił się jako dodatek do pobrania w grze LittleBigPlanet[10].
10 grudnia 2012 strona główna Google z okazji 197. rocznicy jej urodzin została opatrzona grafiką nawiązującą do tej postaci i jej osiągnięć[11].
Postać Ady Lovelace pojawiła się w jednym z odcinków serialu Doctor Who (seria 12, odcinek 2: Wszechświat to za mało - część II; ang. Spyfall – Part Two)[12].
Podobizna Ady występuje także na hologramach cerytifkatów autentyczności produktów Microsoftu[13][14].
Architektura zaprezentowanych w 2022 kart graficznych firmy Nvidia otrzymała nazwę Ada Lovelace[15].
Publikacje
- Menabrea, Luigi Federico; Lovelace, Ada (1843). „Sketch of the Analytical Engine invented by Charles Babbage... with notes by the translator. Translated by Ada Lovelace”. In Richard Taylor. Scientific Memoirs 3. London: Richard and John E. Taylor. pp. 666–731.
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Lovelace Augusta Ada, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-10-02] .
- ↑ a b JJ. Fuegi JJ., JJ. Francis JJ., Lovelace & Babbage and the creation of the 1843 'notes', 2003, s. 16-26 .
- ↑ a b Ana LenaA.L. Phillips Ana LenaA.L., Crowdsourcing Gender Equity: Ada Lovelace Day, and its companion website, aims to raise the profile of women in science and technology [online], 2011 [zarchiwizowane z adresu 2016-10-04] .
- ↑ a b c Bromley 1990 ↓, s. 89.
- ↑ Computer Experts Building 1830s Babbage Analytical Engine - The New York Times [online], nytimes.com [dostęp 2017-11-21] (ang.).
- ↑ a b A&E Television Networks, Ada Lovelace Biography [online], 2016 .
- ↑ BruceB. Collier BruceB., The Little Engines That Could've: The Calculating Machines of Charles Babbage, rozdział 3., Harvard University, 1970 [dostęp 2015-12-18] .
- ↑ JoanJ. Baum JoanJ., The Calculating Passion of Ada Byron, 1986 .
- ↑ BenjaminB. Woolley BenjaminB., The Bride of Science: Romance, Reason, and Byron's Daughter, 2002 .
- ↑ Kostium Ady Lovelace, LittleBigPlanet [zarchiwizowane 2013-06-05] (pol.).
- ↑ Daniel Cooper: Google Doodle celebrates Ada Lovelace, the world’s first computer programmer. Engadget, 2012-12-10. (ang.).
- ↑ PaulP. Fogarty PaulP., Who was Ada Lovelace? Doctor Who introduces fans to a pioneer of computers! [online], HITC, 6 stycznia 2020 [dostęp 2020-04-03] (ang.).
- ↑ Monika Redzisz: Wiwat Ada z hologramu!. Sztuczna Inteligencja, 2019-10-08. [dostęp 2020-08-13]. (pol.).
- ↑ Wojciech Smol: Kobiety w bezpieczeństwie, czyli Wszystkiego Najlepszego!. Sekurak, 2013-03-08. [dostęp 2020-08-13]. (pol.).
- ↑ Damian Marusiak: NVIDIA Ada Lovelace - charakterystyka rdzeni RT 3. generacji oraz omówienie technologii Omniverse RTX Remix. 2022-09-20. [dostęp 2022-12-12]. (pol.).
Bibliografia
- Allan G.A.G. Bromley Allan G.A.G., Difference and Analytical Engines, [w:] WilliamW. Aspray (red.), Computing Before Computers, Ames: Iowa State University Press, 1990, s. 59–98, ISBN 0-8138-0047-1 .
- JJ. Fuegi JJ., JJ. Francis JJ., Lovelace & Babbage and the creation of the 1843 'notes', „Annals of the History of Computing”, 25 (4), IEEE, 2003, s. 16–26, DOI: 10.1109/MAHC.2003.1253887 .
Linki zewnętrzne
John J. O'Connor; Edmund F. Robertson: Ada Lovelace w MacTutor History of Mathematics archive (ang.)
- Biografia Ady Lovelace
- Biografia Ady Lovelace na Geniuses.club
- ISNI: 0000000076897871
- VIAF: 61632881
- LCCN: n78030997
- GND: 119232022
- NDL: 01237915
- LIBRIS: 64jlp0nq07d76c7
- BnF: 123997091
- SUDOC: 028921488
- NKC: jo2016900225
- BNE: XX4907321, XX5453243
- NTA: 072360232
- BIBSYS: 3063884
- Open Library: OL776398A
- PLWABN: 9810663578005606
- NUKAT: n2020202344
- OBIN: 37253
- J9U: 987007436765805171
- CANTIC: a12321023
- CONOR: 215909475
- KRNLK: KAC201724500
- PWN: 3933936
- Britannica: biography/Ada-King-countess-of-Lovelace, biography/Ada-Lovelace
- Treccani: byron-augusta-ada-contessa-di-lovalace
- Universalis: augusta-ada-king
- БРЭ: 2130330
- NE.se: ada-lovelace
- SNL: Ada_Lovelace
- Catalana: 0519024
- DSDE: Ada_Lovelace
- Hrvatska enciklopedija: 70699
- MacTutor: Lovelace