Bój o Żory
![]() | Ten artykuł należy dopracować: → usunąć treści oparte na nierzetelnych źródłach lub podać w przypisach wiarygodne źródła informacji, Przypis 1 i 6; a także 2, 3. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu. Uwaga: Aby ułatwić pracę, stosuj standardowe parametry z datą: nierzetelne=2024-08 |
II wojna światowa, kampania wrześniowa, część bitwy pszczyńskiej | |||
Czas | 1 września 1939 | ||
---|---|---|---|
Miejsce | Żory | ||
Terytorium | II Rzeczpospolita | ||
Przyczyna | agresja III Rzeszy na Polskę | ||
Wynik | zwycięstwo Niemców | ||
Strony konfliktu | |||
| |||
Dowódcy | |||
| |||
Siły | |||
| |||
Straty | |||
| |||
Położenie na mapie województwa śląskiego ![]() | |||
Położenie na mapie Polski w 1939 ![]() | |||
![]() |
Bój o Żory – starcie zbrojne, które miało miejsce 1 września 1939 na Górnym Śląsku na terytorium miasta Żory, jako część bitwy pszczyńskiej. Bój, podobnie jak walki na pozycji przesłaniającej Rybnik i Boża Góra, miał na celu opóźnić natarcie sił niemieckich na polski Górny Śląsk.
Skład
W szturmie na miasto udział wzięły:
- jednostki 5 Dywizji Pancernej Wehrmachtu[2]:
- 14 pułk strzelców (Schützen-Regiment 14) Oberstleutnant Oberst Joachim Degener
- 15 pułk pancerny (Panzer-Regiment 15) Oberstleutnant Johannes Streich
- 2 batalion 116 pułku artylerii (Artillerie-Regiment 116) Oberstleutnant Bruno Gerloch
- 53 pułk 14 Dywizji Piechoty Wehrmachtu Oberstleutnant Adalbert Lontschar[3].
W obronie Żor wzięły udział:
- jednostki 23 Górnośląskiej Dywizji Piechoty:
- 5 bateria II dywizjonu 23 pal pod dowództwem kpt. Mikołaja Józefa Stranza uzbrojona w 4 armaty kal. 75 mm wz. 1897 w składzie:
- działo nr 1 ulokowano na Rynku (działonowy kpr. Józef Wyderko),
- działo nr 2 ulokowano w pobliżu cegielni przy ul. Rybnickiej (działonowy kpr. Stanisław Puto),
- działo nr 3 ulokowano wpierw na peronie dworca kolejowego, później cofnięto na pozycję zajmowaną przez działo nr 4;
- działo nr 4 ulokowano pomiędzy lasem a stawem Śmieszek (dow. por. Karol Orłowski)
- 5 bateria II dywizjonu 23 pal pod dowództwem kpt. Mikołaja Józefa Stranza uzbrojona w 4 armaty kal. 75 mm wz. 1897 w składzie:
- pluton 56 kompanii kolarzy (dow. ppor S. Reyman),
- 1 pluton 53 samodzielnej kompanii karabinów maszynowych i broni towarzyszącej por. Bolesława Piotrowskiego uzbrojona w 6 rusznic ppanc oraz ckm-y na taczankach (ulokowany w Kleszczowie oraz na ul. Rybnickiej),
- 54 baon Obrony Narodowej „Rybnik” pod dowództwem mjr Tadeusza Kwiatkowskiego w składzie:
- 7 kompania „Żorska” kpt. Edwarda Rychłowskiego (obsadziła zachodnie i południowe przedpole miasta),
- 8 kompania „Pszczyńska” kpt. Stanisława Urbanowskiego (pluton ppor. Franciszka Mosza ulokowano na dworcu kolejowym, pluton ppor. Jerzego Matuszewicza ulokowano pomiędzy stawem Śmieszek a stawem Kleszczowiak, pluton ppor. Aleksandra Bukko ulokowano w Kleszczowie jako odwód).
- 24 sierpnia 1939 r. – ogłoszono alarm bojowy i wycofano większość II dywizjonu 23 pułku artylerii lekkiej do Mikołowa; w Żorach pozostaje jedynie 5 bateria II dywizjonu w sile 4 armat;
- 1 września 1939 r.:
- o godz. 4:45 siły niemieckie uderzają na Rybnik
- o godz. 5:00 nad Żorami ukazały się niemieckie samoloty zwiadowcze
- o godz. 10:00 siły niemieckie uderzają na Żory od strony Rybnika
- o godz. 11:00:
- ewakuacja działonu kpr. Puto; podczas tej ewakuacji ginie 4 kanonierów, a kpr. Puto zostaje ranny;
- Niemcy rozbijają pluton 7 kompanii ON broniący się w rejonie cegielni (pomiędzy ul. Rybnicką a ul. Folwarecką); w czasie walk śmierć poniósł dowódca plutonu ppor. rez. Władysław Pawlikowski wraz z sześcioma podkomendnymi
- siły niemieckie uderzają na Żory od strony Boryni
- około godz. 11:30 czołgi niemieckie zaczęły wdzierać się do miasta
- 12:30 odwrót do Kleszczowa
- o godz. 14.00 siły niemieckie w sile 69 czołgów uderzają na Kleszczów;
odwrót pozostałych jednostek na Kobiór.
- 15:30 Niemcy oficjalnie wkraczają do Żor
- 16:35 gen. Heinrich von Vietinghoff wraz ze sztabem lokuje się w Kleszczowie
Ocena bitwy
W założeniach dowódców Armii Kraków, a w szczególności gen. Jana Sadowskiego dowodzącego Grupą Operacyjną „Śląsk” celem działań operacyjnych Wojska Polskiego w powiecie rybnickim było opóźnienie natarcia sił niemieckich. Ponadto przed obrońcami obu pozycji przesłaniających, tj. Rybnika i Żor, postawiono zadanie prowadzenia skutecznej obrony przy jednoczesnym zachowaniu garnizonu polskiego. Oba cele operacyjne zostały osiągnięte. 5 Dywizja Pancerna oraz 53 pułk piechoty w dniu 1 września zdobyły jedynie ziemie powiatu rybnickiego i dały czas na zorganizowanie obrony powiatu pszczyńskiego.
Przypisy
- ↑ Liczebność Armii „Kraków” w dniu 17 września 1939.
- ↑ 5 Dywizja Pancerna w Leksykonie Wehrmachtu.
- ↑ 53 Pułk Wehrmachtu w Leksykonie Wehrmachtu.
- ↑ M. Małecki, Z dziejów wojny obronnej Polski 1939 r. Bitwa Graniczna pod Pszczyną, 2003, ISBN 83-911732-3-2.
- ↑ B. Cimała, J. Delowicz, P. Porwoł, Żory. Zarys dziejów. Wypisy., Żory 1994.
- ↑ Pozycja przesłaniająca Żory w zapomniany.rybnik.pl. zapomniany.rybnik.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-01-20)]..
Linki zewnętrzne
- zdjęcia z agresji niemieckiej na Rybnik i Żory. zapomniany.rybnik.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-02-01)].
- p
- d
- e
- Naczelne Dowództwo WP
- Mobilizacja w 1939
- Plan operacyjny „Zachód”
- OdeB Wojska Polskiego 1 IX 1939