Bitwa pod Wytycznem
II wojna światowa, agresja ZSRR na Polskę | |||
Cmentarz wojenny w Wytycznie | |||
Czas | 1 października 1939 | ||
---|---|---|---|
Miejsce | Wytyczno | ||
Terytorium | II Rzeczpospolita | ||
Przyczyna | agresja sowiecka na Polskę | ||
Wynik | zwycięstwo ZSRR | ||
Strony konfliktu | |||
| |||
Dowódcy | |||
| |||
Siły | |||
| |||
Straty | |||
| |||
Położenie na mapie Polski w 1939 ![]() | |||
51°25′59,8800″N 23°16′00,1200″E/51,433300 23,266700 |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b7/Gr%C3%B3b_Nieznanego_%C5%BBo%C5%82nierza_w_Warszawie_-_walki_1939_-_obrona_granicy_wschodniej_RP.jpg/240px-Gr%C3%B3b_Nieznanego_%C5%BBo%C5%82nierza_w_Warszawie_-_walki_1939_-_obrona_granicy_wschodniej_RP.jpg)
Bitwa pod Wytycznem – stoczona 1 października 1939 pomiędzy Zgrupowaniem KOP gen. Wilhelma Orlik-Rückemanna a Armią Czerwoną.
Opis bitwy
Oddziały Korpusu Ochrony Pogranicza zgrupowane po walkach z Armią Czerwoną na Polesiu i Wołyniu przeszły Bug i stanęły na odpoczynek w rejonie Kosynia na północ od Chełma. 30 września grupa KOP podjęła dalszy marsz w kierunku Parczewa, aby tam dołączyć do Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie” gen. Kleeberga. Przy próbie przekroczenia szosy Włodawa – Lublin w miejscowości Wytyczno doszło jednak do walki z oddziałami pancernymi Armii Czerwonej nacierającymi od strony Włodawy.
1 października rozpoczął walkę ze zgrupowaniem 253 pułk strzelecki z 45 DS. Wzmocniony czołgami i artylerią pułk uderzył wzdłuż szosy na zachodnią część Wytyczna. Zgrupowanie przyjęło walkę. Batalion KOP „Bereźne” ubezpieczał grupę od północnego wschodu z kierunku Włodawy i od wschodu z kierunku Sobiboru. Zajął obronę nad Włodawką na odcinku od Suchawy w kierunku na południowy zachód, ubezpieczając się placówką w rejonie północnej części Dubeczna. Batalion „Rokitno” zajmował obronę w zachodniej części Wytyczna, frontem na południe. Batalion „Sarny” był rozwinięty na wschód od Wólki Wytyckiej frontem na południe. Bateria armat 75 mm stanowiska ogniowe w lesie koło Wólki Wytyckiej, a tabory i szwadron kawalerii KOP w lesie na północ od Lipniaka[2].
W walkach poniósł ciężkie straty batalion „Rokitno”. Batalion musiał się też wycofać z części miasta. W tym przypadku batalion „Polesie” otrzymał zadanie uderzyć na skrzydło nacierającego nieprzyjaciela. Zmęczeni żołnierze, mimo prób poderwania go do ataku przez dowodzącego batalionem ppłk. Dyszkiewicza oraz ppłk. Jurę, nie ruszyli do natarcia, a poszczególne grupy żołnierzy batalionu poddawały się[3].
Dowódca pułku „Sarny” ocenił, że nie utrzyma pozycji zajmowanych przez bataliony „Rokitno” i „Sarny”. W tej sytuacji gen. Orlik-Rückemann zdecydował, że o 12:00 zgrupowanie zakończy walkę i oderwie się od nieprzyjaciela w kierunku na lasy koło Sosnowicy, sztab przejdzie do lasów na południe od Parczewa. Batalion „Bereźne” wycofał się w kierunku północnego wschodu i w mocno uszczuplonym składzie dołączył do SGO „Polesie”[3].
Po całodziennych walkach dowódca grupy KOP rozkazał odwrót i rozwiązał grupę[4]. Oddziały drobnymi grupami przedostały się do lasów i rozpoczęły walkę konspiracyjną.
Po walkach pod Wytycznem nieprzyjaciel w sposób bestialski obszedł się z rannymi. Rozstrzelano kilku żołnierzy, a około 300 wziętych do niewoli żołnierzy zaginęło bez śladu[3].
Upamiętnienie
Walki żołnierza polskiego pod Wytycznem w II wojnie światowej zostały upamiętnione na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie napisem na jednej z tablic po 1990 r. „SZACK – WYTYCZNO 28 IX - 1 X 1939".
Co dwa lata Muzeum Ziem Wschodnich Dawnej Rzeczypospolitej razem z lubelskim oddziałem IPN oraz Nadbużańskim Oddziałem Straży Granicznej organizuje w przededniu uroczystości (30 września) rajd pieszy funkcjonariuszy Straży Granicznej, służb mundurowych, sił zbrojnych oraz młodzieży szkolnej szlakiem Zgrupowania KOP. Uczestnicy pokonują trasę liczącą ok. 15 km z miejscowości Zbereże, gdzie oddziały KOP przeprawiały się przez rzekę Bug, do Wytyczna. Na miejscu realizowane są widowiska rekonstrukcji historycznej.
W 2022 roku w trakcie inscenizacji realizowano zdjęcia do filmu „Wytyczno 1939”[5].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ a b Komorowski 2009 ↓, s. 470.
- ↑ Prochwicz 2003 ↓, s. 263.
- ↑ a b c Prochwicz 2003 ↓, s. 264.
- ↑ Komorowski 2009 ↓, s. 469.
- ↑ https://www.youtube.com/watch?v=kFEqu4-FvLs
Bibliografia
- [red.] Krzysztof Komorowski: Boje Polskie 1939 – 1945. Przewodnik encyklopedyczny. Warszawa: Bellona Spółka Akcyjna, 2009. ISBN 978-83-7399-353-2.
- Czesław Grzelak: Szack–Wytyczno 1939. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona, 2001. ISBN 83-11-09324-5.
- Jerzy Prochwicz: Formacje Korpusu Ochrony Pogranicza w 1939 roku. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003. ISBN 83-88973-58-4.
Linki zewnętrzne
- Bitwy Korpusu Ochrony Pogranicza z Sowietami pod Szmianami, Dubnem, Szackiem, Włodawą i Wytycznem Kampania Wrześniowa 1939.pl
- p
- d
- e
- Naczelne Dowództwo WP
- Mobilizacja w 1939
- Plan operacyjny „Zachód”
- OdeB Wojska Polskiego 1 IX 1939