3. udarna divizija NOVJ
3. udarna divizija | |
---|---|
![]() Jedinice 3. udarne divizije u Tuzli oktobra 1943.. | |
Osnivanje | 1. novembar 1942. Mesto formiranja: Tičevo, Bosanska krajina |
Formacija | Peta proleterska brigada Prva dalmatinska brigada Deseta hercegovačka brigada |
Jačina | 3.280 vojnika i oficira |
Deo | Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije |
Angažovanje | Borbe za Jajce 1942. Bitka na Neretvi Bitka za Prozor 1943. Bitka na Sutjesci Operacija Ribecal Sarajevska operacija |
Komandanti | |
Komandant | Pero Ćetković |
Treća udarna divizija NOVJ formirana je naredbom Vrhovnog štaba NOV i POJ od Pete proleterske crnogorske udarne brigade, Desete hercegovačke udarne brigade i Prve dalmatinske udarne brigade 1. novembra 1942. godine u Tičevu. Smatrala se jednom od elitnih jedinica NOVJ.
Prvi komandant divizije, Pero Ćetković, poginuo u Hercegovini marta 1943, a treći komandant Sava Kovačević na Sutjesci juna iste godine.
Borbeni put Treće divizije
1942
Nakon formiranja divizija kao celina učestvovala je krajem novembra i početkom decembra 1942. godine u borbama za Jajce. Zatim je prešla u nastupanje na osovinske garnizone i komunikacije u srednjoj Bosni.
Bitka na Neretvi (1943)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/33/Borci_3._divizije_na_mar%C5%A1u%2C_1943.jpg/220px-Borci_3._divizije_na_mar%C5%A1u%2C_1943.jpg)
Tokom Bitke na Neretvi u ofanzivi u dolinu Neretve predstavljala je srednju napadnu kolonu i zauzela italijanski garnizon u Prozoru. Učestvovala je u protivudaru kod Gornjeg Vakufa i u razbijanju četnika kod Nevesinja i Kalinovika. U Nevesinju je 28. marta 1943. poginuo komandant Pero Ćetković, narodni heroj.
Bitka na Sutjesci (1943)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5a/Sava_Kova%C4%8Devi%C4%87_i_Veselin_Masle%C5%A1a.jpg/220px-Sava_Kova%C4%8Devi%C4%87_i_Veselin_Masle%C5%A1a.jpg)
Tokom Bitke na Sutjesci, Treća divizija bila je deo Južne operativne grupe; iz njenog sastava izašla je Deseta hercegovačka brigada, a ušla Treća sandžačka brigada. Divizija je ostala u zaštitnici sa Centralnom bolnicom - štitila je oko dve hiljade ranjenika, koji se nisu smeli ostaviti ni po koju cenu.[1]
3. divizija je, sa ranjenicima, ostala odsečena na Sutjesci i, na kraju, razbijena.[2] Prilikom pokušaja proboja nemačkih položaja u dolini Sutjeske 13. juna 1943. divizija je pretrpela teške gubitke, izgubivši oko 50 posto svog sastava,[3] a u jurišu je poginuo i komandant divizije Sava Kovačević. Proređene jedinice su se potom razbijale u manje grupe koje su samostalno pokušavale da se probiju iz obruča. Nekima je to tek u toku sledeće noći uspelo.[4]
Jedan deo preživelih boraca i rukovodilaca vratio se natrag preko Sutjeske i pošao prema Izgorima, gde ih se prikupilo nekoliko stotina.[5] Većina je otišla sa Ivanom Milutinovićem i Radomirom Babićem u Crnu Goru, a ostali sa Radovanom Vukanovićem, Đilasom i Rajom Nedeljkovićem u Bosnu, za Vrhovnim štabom. Ostaci Treće sandžačke brigade pošli su za Sandžak.[6]
Obnavljanje divizije (1943)
Početkom septembra 1943. divizija je obnovljena. Njen sastav su činile Četvrta proleterska crnogorska udarna brigada, Peta proleterska crnogorska udarna brigada i Deseta hercegovačka udarna brigada i potčinjena je Drugom udarnom korpusu. Krajem 1943. godine umesto Desete hercegovačke i Četvrte proleterske u sastav su ušle Šesta i Sedma crnogorska brigada.
1944
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/94/Borbe_za_oslobo%C4%91enje_Crne_Gore.jpg/220px-Borbe_za_oslobo%C4%91enje_Crne_Gore.jpg)
Od aprila 1944. do kraja rata u sastavu divizije nalaze se Peta proleterska brigada, Sedma i Deveta crnogorska brigada, i Britanski Artiljerijski divizion (od 20. aprila 1945. Artiljerijska brigada).
U sastavu svog korpusa divizija je vodila gotovo neprekidne borbe sa jedinicama nemačkog 21. armijskog korpusa i sa četnicima.
1945
Nakon oslobođenja Crne Gore divizija je učestvovala u Sarajevskoj operaciji i oslobađanju Karlovca. 12. maja 1945. kod Zidanog Mosta, zajedno sa Četvrtom i Desetom krajiškom divizijom zarobila je nemačku 7. SS divizije „Princ Eugen“ i 373. legionarsku diviziju.
Komandni sastav divizije
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Pero_%C4%86etkovi%C4%87_%281942%29.jpg/200px-Pero_%C4%86etkovi%C4%87_%281942%29.jpg)
- Komandanti divizije:
- Petar Pero Ćetković — od formiranja divizije do marta 1943. (poginuo na dužnosti)
- Radovan Vukanović — od marta do juna 1943.
- Sava Kovačević — tokom juna 1943. (poginuo na dužnosti)
- Radovan Vukanović — od septembra 1943. do jula 1944.
- Savo Burić — od jula 1944. do kraja rata
- Politički komesari divizije:
- Radomir Babić — od formiranja divizije do juna 1943.
- Jovo Kapičić — od septembra 1943. do decembra 1944.
- Vuko Tmušić — od decembra 1944. do februara 1945.
- Svetozar Radojević — od februara 1945. do kraja rata
- Načelnici Štaba divizije:
- Rudolf Primorac — od formiranja divizije do juna 1943.
- Božo Lazarević — od septembra do novembra 1943.
- Niko Jovićević — od novembra 1943. do kraja rata
Izvori
- ↑ Savo Orović, ratni dnevnik 1941-1945 (str. 409), Beograd 1972.
- ↑ Rudolf Primorac: OPERATIVNO-TAKTIČKA ISKUSTVA IZ PRVE POLOVINE NARODNOOSLOBODILAČKOG RATA (Treći deo)
- ↑ Savo Orović, ratni dnevnik 1941-1945 (str. 407), Beograd 1972.
- ↑ Savo Orović, ratni dnevnik 1941-1945 (str. 407), Beograd 1972.
- ↑ Savo Orović, ratni dnevnik 1941-1945 (str. 407), Beograd 1972.
- ↑ Savo Orović, ratni dnevnik 1941-1945 (str. 407), Beograd 1972.
Literatura
![]() | Portal NOB Segment isključivo posvećen Narodnooslobodilačkoj borbi. |
- Vojna enciklopedija, Beograd 1975. godina
- Radovan Vukanović: RATNI PUT TREĆE DIVIZIJE, Vojnoizdavački zavod, Beograd, 1970.
Spoljašnje veze
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/15px-Commons-logo.svg.png)
- 3. udarna divizija NOVJ (znaci.org)
- 3rd Assault Division - vojska.net (en)
- p
- r
- u
Operativne grupe |
|
---|
- 1. proleterski
- 2. udarni
- 3. bosanski
- 4. hrvatski
- 5. bosanski
- 6. slavonski
- 7. slovenački
- 8. dalmatinski
- 9. slovenački
- 10. zagrebački
- 11. hrvatski
- 12. vojvođanski
- 13. srpski
- 14. srpski
- 15. makedonski
- 16. makedonski
- Bregalničko-strumički
- Korpus narodne odbrane Jugoslavije
- 1. proleterska
- 2. proleterska
- 3. udarna
- 4. krajiška
- 5. krajiška
- 6. lička
- 7. banijska
- 8. kordunaška
- 9. dalmatinska
- 10. krajiška
- 11. krajiška
- 12. slavonska
- 13. primorsko-goranska
- 14. slovenačka
- 15. slovenačka
- 16. vojvođanska
- 17. istočnobosanska
- 18. slovenačka
- 19. severnodalmatinska
- 20. dalmatinska
- 21. srpska
- 22. srpska
- 23. srpska
- 24. srpska
- 25. srpska
- 26. dalmatinska
- 27. istočnobosanska
- 28. slavonska
- 29. hercegovačka
- 30. slovenačka
- 31. slovenačka
- 32. zagorska
- 33. hrvatska
- 34. hrvatska
- 35. lička
- 36. vojvođanska
- 37. sandžačka
- 38. istočnobosanska
- 39. krajiška
- 40. slavonska
- 41. makedonska
- 42. makedonska
- 43. istarska
- 45. srpska
- 46. srpska
- 47. srpska
- 48. makedonska
- 49. makedonska
- 50. makedonska
- 51. makedonska
- Kumanovska
- 51. vojvođanska
- 52. kosovsko-metohijska
- 53. srednjobosanska
- spisak divizija
italijanske |
|
---|---|
vazduhoplovne |
|