43 Eskadra Towarzysząca
![]() Godło eskadry | |
Historia | |
Państwo |
|
---|---|
Sformowanie | 1 lipca 1929 |
Rozformowanie | 18 września 1939 |
Dowódcy | |
Pierwszy | kpt. pil. Kazimierz Benz |
Ostatni | kpt. obs. Władysław Dawidek |
Działania zbrojne | |
kampania wrześniowa | |
Organizacja | |
Dyslokacja | Toruń |
Rodzaj sił zbrojnych | |
Rodzaj wojsk | |
Podległość |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/39/43_esk_obs.png/250px-43_esk_obs.png)
43 eskadra towarzysząca – pododdział lotnictwa Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.
W 1929 w Toruniu została utworzona 43 eskadra towarzysząca. W kampanii wrześniowej, jako eskadra obserwacyjna, walczyła w składzie Armii „Pomorze”.
- „Chrabąszcz” w kolorze czarnym, z błękitnobiałymi końcówkami skrzydeł na tle białego pięcioboku z czerwoną obwódką.
Formowanie, szkolenie i zmiany organizacyjne
43 eskadra towarzysząca został sformowana na podstawie rozkazu dowódcy 4 pułku lotniczego w Toruniu nr 150/29 z 1 lipca 1929, wydanym w wykonaniu rozkazu Ministra Spraw Wojskowych nr 1513/29 tjn. Og.-Org. Początkowo utworzono dwa plutony po trzy samoloty[4]. Na ich uzbrojeniu znajdowały się samoloty różnych typów m.in. Potez XV, Potez XXVII, Hanriot 28 i PWS-5[5]. Eskadra wchodziła w skład I dywizjonu liniowego[6]. W lipcu 1930 eskadra poleciała na swoją pierwszą szkołę ognia lotniczego na poligon Toruń-Podgórze. W drugiej połowie 1930 przystąpiono do organizacji III/43 plutonu[5]. Na przełomie czerwca i lipca 1931, I/43 pluton wziął udział w ćwiczeniach szkieletowych w rejonie Brześcia. Wyniki pracy załóg potwierdziły przydatność lotnictwa towarzyszącego dla potrzeb bliskiego wsparcia i łączności lotniczej między sztabami. W lipcu eskadra otrzymała pierwsze samoloty PZL Ł-2[5]. W sierpniu i wrześniu I/43 pluton współpracował podczas ćwiczeń na Pomorzu z Brygadą Kawalerii „Toruń”. Pozostałe plutony, startując z lotniska Sławkowo, działały na korzyść 18 pułku ułanów. Latając w trudnych warunkach atmosferycznych, uszkodzono 2 PWS-5. W grudniu wszystkie trzy plutony zostały wyposażone w samoloty PZL Ł-2. W czerwcu 1932 II/43 pluton odleciał na poligon Biedrusko. Tam ćwiczył z jednostkami DOK nr VII. W sierpniu I/43 pluton odbył ćwiczenia na terenie Pomorza, a III/43 pluton startując z lotnisk Ruda, Rozprza, Częstochowa, Olkusz i Chrzanów, działał na korzyść sztabów ogólnowojskowych podczas ćwiczeń międzydywizyjnych. Na przełomie lat 1932 i 1933 eskadra została wyposażona w nowe samoloty Lublin R-XIII[7]. W lutym 1934 poszczególne plutony ćwiczyły z pułkami 4 Dywizji Piechoty, a w lecie z 16 Dywizją Piechoty i Brygadą Kawalerii „Poznań”. Na szkole ognia ćwiczono z oddziałami 8 Grupy Artylerii[8]. W styczniu 1935, podczas międzygarnizonowych ćwiczeń zimowych, plutony współpracowały z jednostkami 16 Dywizji Piechoty. ćwiczenia letnie eskadra odbywała w rejonie Włocławka i na poligonie Czerwony Bór. Wzięła też udział w koncentracji lotnictwa w Warszawie. W zawodach sportowych 4 pułku lotniczego, w konkurencji „wielobój oddziałowy”, zespół 43 eskadry zajął II miejsce. W czasie ćwiczeń letnich w 1936, I pluton ćwiczył z 15 Dywizją Piechoty, a II pluton, po ćwiczeniach z 16 Dywizją Piechoty, uczestniczył w koncentracji i manewrach 16. i 4 Dywizji Piechoty. III pluton wspierał oddziały 10 Dywizji Piechoty[9]. W wyniku reorganizacji lotnictwa, jesienią zaczęto tworzyć 46 eskadrę towarzyszącą. Jednostka została utworzona na bazie III/43 plutonu. 43 eskadra została zredukowana do 2 plutonów i weszła w skład nowo tworzonego II/4 dywizjonu towarzyszącego[10]. W lutym 1938 załogi ćwiczyły działania taktyczne, a latem prowadzono strzelania lotnicze na poligonie Toruń[11].
Działania 36 eskadry obserwacyjnej w 1939
Zagrożenie militarne ze strony Niemiec spowodowało konieczność intensyfikacji doskonalenia personelu latającego i technicznego. Już od marca 1939 do eskadry wcielano rezerwistów powoływanych indywidualnie kartami MOB. Przygotowywano też sprzęt lotniczy i tabor samochodowy dla obu plutonów usamodzielniając je taktycznie[11].
Mobilizacja eskadry
Mobilizacja eskadry została przeprowadzona w dniach 24 i 25 sierpnia 1939 na macierzystym lotnisku w Toruniu. W zasadzie było to tylko uzupełnienie wyposażenia technicznego oraz taboru samochodowego, gdyż jednostki bojowe 4 pułku lotniczego osiągnęły wcześniej pełną gotowość bojową ze względu na bliskość granicy z Niemcami. Od 26 sierpnia personel eskadry przebywał stale na terenie lotniska. Zgodnie z planem I/43 pluton oddany został do dyspozycji dowódcy Armii „Pomorze”, a II/43 pluton miał podlegać dowódcy Grupy Operacyjnej „Wschód”[12][13]. 31 sierpnia rzut kołowy eskadry odjechała na lotnisko Toruń-Katarzynki, a samoloty obu plutonów z załogami pozostawały nadal na lotnisku toruńskim[1].
Działania eskadry w kampanii wrześniowej
W kampanii wrześniowej eskadra walczyła w składzie lotnictwa Armii „Pomorze”[3][14][15]. Na uzbrojeniu pododdziału znajdowało się początkowo siedem samolotów obserwacyjnych Lublin R-XIIID i dwa samoloty łącznikowe RWD-8[16][12]}.
1 września dowódca eskadry i załogi II/43 plutonu odleciały na lądowisko Niedźwiedź. Samoloty I/43 plutonu pozostawały na lotnisku w Toruniu. Pierwszy lot bojowy wykonali por. obs. Tadeusz Galler i ppor. pil. Andrzej Wojciechowski. Załoga miała sprawdzić, czy zostały wysadzone mosty w Tczewie oraz przekazać rozkaz dla dowódcy 2 batalionu strzelców o wykonaniu podtopień[17]. Po wykonaniu zadania, załoga wróciła na lotnisko[18]. W tym czasie Luftwaffe bombardowała toruńskie lotnisko. Po kolejnym ataku bombowców, załogi odleciały na lotnisko Katarzynki. Po południu na rozpoznanie w okolicach Nakła nad Notecią poleciała załoga ppor. Bernard Owczarczak i kpr. pil. Józef Andrzejewski. Samolot został ostrzelany przez własną obronę przeciwlotniczą i przymusowo lądował. Ranny obserwator wrócił po 3 dniach do jednostki, a pilot odwieziony został do szpitala w Bydgoszczy[19]. Kolejna załoga: ppor. obs. Wieczorek i kpr. pil. Jasiński rozpoznawali odcinek Brodnica–Grudziądz. Zostali ostrzelani przez niemieckie samoloty, a lądując przygodnie, rozbili samolot. Załoga większych obrażeń nie odniosła. W tym czasie załogi II/43 plutonu prowadziły rozpoznanie na wschodnim brzegu Wisły. Rejon jeziora Święte aż po Freistadt oraz obszar na północ od Jabłonowa rozpoznawała załoga: ppor. obs. Marian Stefański i kpr. Michał Andrzejewski. Po południu sytuację na kierunku Jabłonowo śledzili ppor. obs. Włodzimierz Scheunert i kpr. pil. Kazimierz Gawenda. Obie załogi wróciły na lotnisko z postrzelanymi samolotami[20]. 2 września załoga: por. obs. Eugeniusz Siedlecki i ppor. pil. Andrzej Wojciechowski wykonała lot rozpoznawczy na korzyść sztabu armii. Por. obs. Tadeusz Galler poleciał na RWD-8 z meldunkami do Kwatery Głównej lądując na lotnisku Mokotowskim. Z powodu ciemności, w locie powrotnym, lądował w Płocku, skąd rano następnego dnia przyleciał do Torunia. W tym dniu II/43 pluton przeniósł się na lądowisko Kiełpin. W południe załoga ppor. Słomiński i ppor. Targowski kierowała ogniem artylerii. W trakcie wykonywania zadania Polacy byli dwukrotnie spędzani przez Messerschmitty asekurujące własny samolot rozpoznawczy. Po południu kpt. Władysław Dawidek i kpr. Ryszard Kopytowski prowadzili rozpoznanie na korzyść dowódcy armii. Tego dnia, z rozkazu dowódcy Pomorskiej Brygady Kawalerii, przyleciały do Torunia 3 samoloty I/46 plutonu, które wraz z załogami wcielono do I/43 plutonu[21]. 3 września por. obs. Eugeniusz Siedlecki z ppor. pil. Jerzym Sobolewskim rozpoznawali na RWD-8 rejon Świecia, a por. obs. Mirosław Pszczółkowski z ppor. pil. Janem Elsnerem patrolowali obszar na zachód od przepraw pod Chełmnem. Po południu por. Tadeusz Jesionowski z kpr. Michałem Andrzejewskim polecieli na rozpoznanie Wisły na odcinkach Fordon–Grudziądz i Gniew–Grudziądz. Załoga wylądowała w rejonie stanowiska dowodzenia 65 pułku piechoty i tam przekazała wyniki rozpoznania[21]. 4 września I/43 pluton przegrupował się na lotnisko Toruń-Podgórz. Stamtąd por. Siedlecki z kpr. Michałem Andrzejewskim rozpoznawali tereny na zachód od Inowrocławia. II/43 pluton przemieścił się na lądowisko Chełmoniec. Stąd wykonał dwa loty rozpoznawcze na korzyść GO „Wschód”. 5 września nastąpiły kolejne zmiany lotnisk. II pluton został przesunięty na lądowisko Jastrzębie i miał nadal pracować dla potrzeb Grupy Operacyjnej generała Mikołaja Bołtucia z zadaniem rozpoznania ubezpieczeń czołowych wroga. I/43 pluton odszedł na lądowisko Popioły do dyspozycji Grupy Operacyjnej gen. Juliusza Drapelli. Po południu kpt. obs. Władysław Dawidek z kpr. Ryszardem Kopytowskim rozpoznawali rejon Grudziądza, a podporucznicy Wieczorek z Elsnerem współpracowali z artylerią 16 Dywizji Piechoty. Po południu ppor. Słomiński z ppor. Targowskim rozpoznawali kolumny na drogach Kowalewo–Chełmża–Unisław–Lubicz. W okolicy Grębocina samolot ostrzelały oddziały własne. Załoga wyszła bez obrażeń. W tym czasie ppor. Stefański i kpr. Gawenda penetrowali drogi Kowalewo–Wąbrzeźno–Golub-Dobrzyń. Wieczorem samoloty II/43 odleciały do Poczałkową. Przy lądowaniu st. sierż. Henryk Rejchel rozbił samolot[22].
6 września załogi obu plutonów wykonały po kilka zadań rozpoznawczych. 7 września I/43 pluton przegrupował się na lądowisko Walentynowo. Stąd latano między innymi w rejon Torunia rozpoznając na korzyść dowódcy grupy operacyjnej. O zmroku także II/43 pluton zmienił lotnisko – samoloty poleciały do Wieńca. 8 września I pluton wykonał 3 loty rozpoznawcze w rejon Chełmży i 1 lot łącznikowy. Wieczorem przeniósł się na lotnisko Folborz. Natomiast załogi 11/43 odleciały do Łagiewnik. 9 września załoga ppor. Słomiński i st. sierż. Rejchel rozpoznawała drogi Brześć Kujawski–Piotrków Kujawski–Sępólno–Koło. Ponadto miała sprawdzić, czy most na Warcie w Kole jest zniszczony, a w drodze powrotnej rozpoznać po osi Koło–Kłodawa–Krośniewice. Równolegle por. Jesionowski z kpr. M. Andrzejewskim rozpoznawali sytuację na szosie Koło–Strzałkowo. W tym dniu nastąpiło połączenie obu plutonów na lotnisku Lubień 10 września lotów nie wykonywano. W tym dniu eskadra posiadała 4 samoloty R-XIII i 1 niesprawny RWD-8[23][b] 11 września załoga: ppor. Słomiński z ppor. Targowskim rozpoznawała drogi Kowal–Włocławek–Nieszawa i przeprawy przez Wisłę w okolicy Nieszawy. Na drodze Służewo–Podgórz zauważono drobne patrole nieprzyjaciela. Przepraw nie wykryto. Załoga por. Siedleckiego z ppor. Wojciechowskim rozpoznawała na kierunkach Radziejów i Piotrków Kujawski. Wykryto jedynie mały oddział zmotoryzowany w okolicy Radziejowa. W nocy eskadra zmieniła lotnisko, przechodząc do Piotrkowa. 12 września lotów prawdopodobnie nie było[23]. 13 września por. obs. Pszczółkowski z ppor. pil. Elsnerem polecieli na rozpoznanie rejonu Żyrardów–Łowicz.
Przebieg lotu opisał dowódca eskadry we wniosku odznaczeniowym dla ppor. Elsnera[25]:
Dnia 13 września 1939 roku wykonywał zadanie rozpoznania rejonu na płd. m. Piątek. Przy przelatywaniu linii frontu samolot ostrzelany i jeden pocisk po przebiciu dwóch rur stalowych kadłuba trafił ppor. Elsnera, zatrzymując się w okolicy kręgosłupa. Ppor. Elsner pomimo rany kontynuował lot. Po skończeniu zadania, mimo rozkazu obserwatora nie lądował tuż za linią frontu, lecz na lotnisku eskadry i po wylądowaniu zemdlał. Mimo rany ppor. Elsner wykonał zadanie, które było bardzo ważne w tym czasie. Przez lądowanie na lotnisku ułatwił szybkie dostarczenie meldunku o sytuacji, gdzie poruszanie się po drogach było wprost nie tylko trudne, ale poniekąd niemożliwe. Ranny ppor. Elsner zmarł w szpitalu.
Po południu nastąpiło przesunięcie eskadry na lądowisko Grabów[26]. 14 września eskadra przeniosła się na lotnisko Luszyn. Stąd wykonano 1 lot rozpoznawczy na korzyść dowódcy Armii „Pomorze”. 15 września załoga kpt. Dawidek i kpr. Andrzejewski wystartowała na rozpoznanie zachodniego skraju Puszczy Kampinoskiej. Po wykonaniu zadania załoga wylądowała na Polu Mokotowskim. W tym czasie zostało zbombardowane lotnisko Luszyn. Eskadra przeniosła się na lądowisko we wsi Brzezia. Podczas startu z Luszyna rozbito ostatni samolot 1/43 plutonu[27]. 16 września do Brzezia przyjechał rzut kołowy. Załoga: ppor. Słomiński i ppor. Targowski wykonała lot rozpoznawczy nad południowym rejonem walk. Było to ostatnie zadanie bojowe eskadry. 17 września dowódca eskadry nakazał odlot 3 załogom do Bazy nr 4 w Lublinie. Wystartowali: ppor. obs. Stefański i kpr. pil. Kopytowski. Ich dalszy los nie jest znany. Kolejnym samolotem lecieli: ppor. obs. Słomiński i ppor. pil. Targowski. Z braku paliwa lądowali koło Białej Podlaskiej. Po uzupełnieniu paliwa, dolecieli do Lublina, ale nie zastali tam żadnej jednostki lotniczej. Skierowali się zatem do Lwowa, a następnie do Brzeżan. Tam dołączyli do rzutu kołowego 151 eskadry myśliwskiej i przekroczyli granicę rumuńską w Śniatyniu. Trzecia załoga: ppor. obs. Soltysiński i kpr. pil. Gawenda musiała przymusowo lądować koło Radzynia Podlaskiego. Tam dostała się do niewoli[27].
Działania eskadry | |||
---|---|---|---|
Loty bojowe | w tym łącznikowe | Zestrzelenia | |
65 | 12 | 0 | |
Straty eskadry | |||
Polegli | ppor. Jan Elsner | ||
Ranni | kpr. Józef Andrzejewski | ||
sowiecka niewola | ppor. Marian Antoni Stefański †1940 Charków | ||
Zaginieni | kpt. Władysław Dawidek, ppor. Tadeusz Soltysiński, kpr. Michał Andrzejewski, kpr. Kazimierz Gawenda | ||
Samoloty | |||
Stan | Uzupełnienie | Zniszczone | Ewakuacja |
7 Lublin R-XIIID | 3[c] | 10 | 0 |
Żołnierze eskadry
Stopień | Imię i nazwisko | Okres |
---|---|---|
kapitan pilot | Kazimierz Benz | 1 VII 1929 – 25 X 1930 |
kapitan pilot | Jerzy Bohuszewicz | 25 X1930 – 21 III 1933 |
kapitan pilot | Stanisław Krzymowski | 21 III 1933 – 02 XII 1935 |
kapitan pilot | Kazimierz Benz | 2 XII 1935 – 16 V 1936 |
kapitan pilot | Tadeusz Czołowski | 1 IV 1936 – VII 1936 |
major pilot | Roman Rudkowski | VII 1936 – 01 IX 1937 |
kapitan pilot | Roman Rypson | 1 IX 1937 – 21 III 1938 |
kapitan obserwator | Władysław Emil Dawidek | 21 III 1938 – 18 IX 1939 |
Stanowisko | Stopień, imię i nazwisko | Przydział we wrześniu 1939 |
---|---|---|
dowódca | kpt. Roman Rypsoń | |
dowódca I/43 | por. Tadeusz Pokoniewski | |
dowódca II/43 | por. Tadeusz Kuryłło | |
obserwator | ppor. piech. Bernard Owczarzak | |
obserwator | ppor. art. Marian Antoni Stefański | |
pilot | chor. Cyprian Tomczak |
Stanowisko | Stopień, imię i nazwisko | |
---|---|---|
dowódca eskadry | kpt. obs. Władysław Emil Dawidek[e] | |
szef eskadry | st. sierż. Kazimierz Stachurski | |
I pluton | II pluton | |
dowódcy plutonu | por. obs. Eugeniusz Siedlecki | por. obs Tadeusz Stefan Jesionowski[f] |
obserwatorzy | por. Tadeusz Galler | ppor. Marian Antoni Stefański |
ppor. Bernard Owczarzak | ppor. Stanisław Słomiński | |
ppor. Przybyłowicz | ppor. rez. Tadeusz Edward Sołtysiński[g] | |
ppor. rez. Stanisław Wieczorek | ppor. rez. Włodzimierz Scheunert (Szeunert, Szejnert)[h] | |
piloci | ppor. rez. Jan Elsner | ppor. rez. Stanisław Targowski |
ppor. Andrzej Wojciechowski | pchor. rez. Erwin Janusz | |
kpr. Józef Andrzejewski | st. sierż. Henryk Rejchel | |
kpr. Józef Jasiński | kpr. Michał Andrzejewski | |
kpr. Jan Rink | kpr. Kazimierz Gawenda[i] | |
kpr. Ryszard Kopytowski | ||
szefowie mechaników | st. majster wojsk. Władysław Sztul | mł. majster wojsk. Adam Peimel |
Wypadki lotnicze
- 15 grudnia 1934 w wypadku pod Sokołowem zginęli por. pil. Józef Zacharewicz i por. obs. Bronisław Dubniewicz[41].
- 23 marca 1936 w locie służbowym na samolocie Lublin R-XIII nr 56.26 w okolicach Jachcic zginęła załoga: ppor. obs. Józef Korsak i kpr. pil. Edward Szulc[9].
Samoloty eskadry
W 1928 na uzbrojeniu eskadry znajdowały się samoloty różnych typów m.in. Potez XV, Potez XXVII, Hanriot 28 i PWS-5[5]. W 1935 samoloty eskadry otrzymały kolejne numery: od 51T do 66T[41]. We wrześniu 1939 na uzbrojeniu eskadry znajdowało się 7 samolotów Lublin R.XIII[42].
-
-
-
- Lublin R.XIII
(1933–1939) - RWD-8
(szkolny)
Uwagi
- ↑ Ustawa z dnia 9 kwietnia 1938 roku o powszechnym obowiązku obrony (Dz.U. z 1938 r. nr 25, poz. 220). W skład Sił Zbrojnych II RP wchodziły wojska lądowe nazywane ówcześnie wojskiem i Marynarka Wojenna. Wojsko składało się z jednostek organizacyjnych wojska stałego i jednostek organizacyjnych Obrony Narodowej, a także jednostek organizacyjnych Korpusu Ochrony Pogranicza.
- ↑ Według Bauera i Polaka, w dniu 10 września eskadra dysponowała 3 samolotami typu R-XIII[24].
- ↑ Trzy samoloty R-XIIID przekazano do I/46 plutonu
- ↑ Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[32].
- ↑ Major Władysław Emil Dawidek ur. 10 sierpnia 1906 we Lwowie, w rodzinie Henryka Emila. Na stopień kapitana został mianowany ze starszeństwem z 19 marca 1938 i 24. lokatą w korpusie oficerów lotnictwa, grupa liniowa[34]. W czasie kampanii wrześniowej dostał się do niemieckiej niewoli. Przebywał w Oflagu VII A Murnau[35] . Zmarł w 1953.
- ↑ Tadeusz Stefan Jesionowski ur. 2 września 1913 w Kaliszu, w rodzinie Juliana i Marii. Absolwent Szkoły Podchorążych Artylerii w Toruniu. 4 sierpnia 1934 Prezydent RP Ignacy Mościcki mianował go podporucznikiem ze starszeństwem z 15 sierpnia 1934 i 74. lokatą w korpusie oficerów artylerii, a minister spraw wojskowych wcielił do 1 pac[36]. Na stopień porucznika został mianowany ze starszeństwem z 19 marca 1938 i 68. lokatą w korpusie oficerów artylerii[37]. Od 1 października 1939 do 1 kwietnia 1945 przebywał w niemieckiej niewoli, w Oflagu II C Woldenberg[35] .
- ↑ Tadeusz Edward Sołtysiński ur. 13 października 1903. Na stopień podporucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1932. W 1934 posiadał przydział w rezerwie do 4 pułku lotniczego[38]. W czasie kampanii wrześniowej dostał się do niemieckiej niewoli. Przebywał w Oflagu II C Woldenberg[35] .
- ↑ Włodzimierz Scheunert ur. 9 września 1907 w Moskwie[39], w rodzinie Artura Karola i Kazimiery z Ponikowskich. Na stopień podporucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1936 i 9. lokatą w korpusie oficerów rezerwy aeronautyki, grupa liniowa[40]. W czasie kampanii wrześniowej dostał się do niemieckiej niewoli[35] .
- ↑ kpr. Kazimierz Gawenda ur. 28 listopada 1918 w Poznaniu. W czasie kampanii wrześniowej dostał się do niemieckiej niewoli[35] .
Przypisy
- ↑ a b c Pawlak 1991 ↓, s. 381.
- ↑ Pawlak 1989 ↓, s. 304.
- ↑ a b Pawlak 1982 ↓, s. 215.
- ↑ Sławiński 1983 ↓, s. 40.
- ↑ a b c d Pawlak 1989 ↓, s. 305.
- ↑ Sławiński 1983 ↓, s. 43.
- ↑ Pawlak 1989 ↓, s. 306.
- ↑ Pawlak 1989 ↓, s. 307.
- ↑ a b Pawlak 1989 ↓, s. 309.
- ↑ Pawlak 1989 ↓, s. 310.
- ↑ a b Pawlak 1989 ↓, s. 311.
- ↑ a b Sławiński i historia ↓, s. 6.
- ↑ Ciechanowski 1982 ↓, s. 53.
- ↑ Koliński 1978 ↓, s. 94.
- ↑ Stachoń 1941 ↓, s. 1.
- ↑ Koliński 1978 ↓, s. 92.
- ↑ a b Pawlak 1982 ↓, s. 216.
- ↑ Pawlak 1991 ↓, s. 383.
- ↑ Pawlak 1982 ↓, s. 217.
- ↑ Pawlak 1991 ↓, s. 384.
- ↑ a b Pawlak 1991 ↓, s. 385.
- ↑ Pawlak 1991 ↓, s. 385-386.
- ↑ a b Pawlak 1991 ↓, s. 386.
- ↑ Bauer i Polak 1983 ↓, s. 335.
- ↑ Pawlak 1991 ↓, s. 386-387.
- ↑ Pawlak 1982 ↓, s. 218.
- ↑ a b Pawlak 1991 ↓, s. 387.
- ↑ Pawlak 1991 ↓, s. 387-388.
- ↑ Pawlak 1982 ↓, s. 219.
- ↑ Pawlak 1989 ↓, s. 304-311.
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 783.
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. VI.
- ↑ Pawlak 1991 ↓, s. 381-383.
- ↑ Rybka i Stepan 2003 ↓, s. 439.
- ↑ a b c d e Straty ↓.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 12 z 15 sierpnia 1934 roku, s. 214, 223.
- ↑ Rybka i Stepan 2003 ↓, s. 460.
- ↑ Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 162, 669.
- ↑ Straty ↓, tu 22 października 1907.
- ↑ Rybka i Stepan 2003 ↓, s. 173, jako Szejnert.
- ↑ a b Pawlak 1989 ↓, s. 308.
- ↑ Pawlak 1991 ↓, s. 388.
Bibliografia
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2022-01-19].
- Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1934.
- Piotr Bauer, Bogusław Polak: Armia „Poznań” w wojnie obronnej 1939. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1983. ISBN 83-210-0385-0.
- Konrad Ciechanowski: Armia „Pomorze” 1939. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1982. ISBN 83-11-06793-7.
- Izydor Koliński: Regularne jednostki ludowego Wojska Polskiego (lotnictwo). Formowanie, działania bojowe, organizacja i uzbrojenie, metryki jednostek lotniczych. Krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. Cz. 9. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1978.
- Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w latach 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1989. ISBN 83-206-0760-4.
- Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w wojnie obronnej 1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1982. ISBN 83-206-0281-5.
- Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w wojnie obronnej 1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1991. ISBN 83-206-0795-7.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006. ISBN 978-83-7188-899-1.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935-1939. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 2003. ISBN 83-7188-691-8.
- Kazimierz Sławiński: Lotnisko toruńskie 1920-1945. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1983, seria: Biblioteczka Skrzydlatej Polski. ISBN 83-206-0378-1.
- Bolesław Stachoń: Sprawozdanie z działań lotnictwa Armii „Pomorze”. [w:] teczka B.I.25b [on-line]. Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, 1941. [dostęp 2019-08-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-08-24)].
- Kazimierz Sławiński: Zarys historii 43 i 46 eskadry obserwacyjnej 1939. Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie. [dostęp 2019-09-11].
- Program „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką”. Fundacja „Polsko-Niemieckie Pojednanie”. [dostęp 2021-05-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-10-11)].
- p
- d
- e
- Formowanie
- Polskie lotnictwo wojskowe w wojnie polsko-ukraińskiej
- Polskie lotnictwo wojskowe w wojnie polsko-bolszewickiej
- Polskie lotnictwo wojskowe 1939
- Działania polskiego lotnictwa nad Słowacją (1939)
- Dowództwo Lotnictwa MSWojsk.
- Wojska Balonowe (Aeronautyczne)
- Służba lotnictwa
- p
- d
- e
Myśliwskie |
|
---|---|
Bombowe | |
Samoloty rozpoznawcze i łącznikowe (towarzyszące) |
|
Szkolne | |
Szturmowe | |
Transportowe i sanitarne | |
Wodnosamoloty | |
Balony i sterowce |
|
Samoloty prototypowe | |
Projekty |
|
Produkowane na eksport |
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au av aw ax ay az ba bb bc bd be bf bg bh bi bj bk bl bm bn bo bp bq br bs bt bu bv bw bx by bz ca cb cc cd ce cf cg ch ci cj ck cl cm cn co cp cq cr cs ct cu obcej produkcji lub konstrukcji, używane przez Wojsko Polskie